Τις σύγχρονες τάσεις που χαρακτηρίζουν την ελληνική διασπορά και την κινητικότητα του ανθρώπινου δυναμικού της χώρας παρουσιάζει η μελέτη “A Review of Greek Emigrants – Talent Abroad”, η οποία εκπονήθηκε από τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), σε συνεργασία με το Εθνικό Κέντρο Τεκμηρίωσης και Ηλεκτρονικού Περιεχομένου (ΕΚΤ).
Η μελέτη προσφέρει μια ολοκληρωμένη εικόνα της ελληνικής διασποράς στις χώρες του ΟΟΣΑ, χαρτογραφώντας τις μεταναστευτικές τάσεις των τελευταίων δεκαετιών και αναδεικνύοντας τα δημογραφικά, εκπαιδευτικά και επαγγελματικά χαρακτηριστικά των Ελλήνων που ζουν και εργάζονται στο εξωτερικό.
Τα αποτελέσματά της παρουσιάστηκαν στις 3 Ιουλίου 2026, σε εκδήλωση της Γενικής Γραμματείας Συντονισμού της Προεδρίας της Κυβέρνησης και του ΕΚΤ, με τη συμμετοχή στελεχών του ΟΟΣΑ. Η μελέτη βασίζεται σε δεδομένα διεθνών και εθνικών οργανισμών και συγκεντρώνει πληροφορίες που έως σήμερα παρέμεναν διάσπαρτες, διαμορφώνοντας ένα συνεκτικό πλαίσιο τεκμηρίωσης για τη διασπορά και τη διεθνή κινητικότητα των Ελλήνων.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, η ελληνική διασπορά στις χώρες του ΟΟΣΑ παραμένει εκτεταμένη, με μεγάλο ποσοστό ατόμων με μεσαίο ή υψηλό μορφωτικό επίπεδο και αναπτυγμένες δεξιότητες. Τα τελευταία χρόνια, οι νεότερες μεταναστευτικές ροές κατευθύνονται περισσότερο προς τη Βόρεια και τη Δυτική Ευρώπη, ενώ η επιστροφή Ελλήνων πολιτών στη χώρα ενισχύεται σταδιακά μετά το 2021.
Με στόχο τη διάχυση και αξιοποίηση των στοιχείων στην Ελλάδα, το ΕΚΤ παρουσιάζει την έκδοση «Μελέτη της ελληνικής διασποράς σε χώρες του ΟΟΣΑ – Κύρια ευρήματα της σειράς “Talent Abroad” του ΟΟΣΑ για την Ελλάδα» (https://metrics.ekt.gr/publications/752) και τον ειδικό ιστότοπο diaspora.ekt.gr. Η έκδοση αποδίδει στα ελληνικά τα βασικά συμπεράσματα της μελέτης σε εύχρηστη και κατανοητή μορφή, ενώ ο ιστότοπος διευκολύνει την πρόσβαση στα δεδομένα μέσα από οπτικοποιήσεις και θεματικές ενότητες.
Τα βασικά ευρήματα της μελέτης
Η ανάλυση αναδεικνύει τη διαχρονική σημασία της μετανάστευσης των Ελλήνων, αλλά και τη σταδιακή μεταβολή των χαρακτηριστικών της τα τελευταία χρόνια. Το 2020/21 περισσότεροι από 800.000 άνθρωποι γεννημένοι στην Ελλάδα ζούσαν σε χώρες του ΟΟΣΑ, ενώ η ελληνική διασπορά παραμένει έντονα συγκεντρωμένη γεωγραφικά, με το 93% των ατόμων γεννημένων στην Ελλάδα που ζουν σε χώρες του ΟΟΣΑ να συγκεντρώνεται σε μόλις δώδεκα χώρες. Η Γερμανία, οι ΗΠΑ, η Αυστραλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και ο Καναδάς εξακολουθούν να αποτελούν βασικούς προορισμούς.
Παράλληλα, κατά την τελευταία δεκαετία αναδεικνύεται μια σταδιακή μετατόπιση της ελληνικής μετανάστευσης προς περισσότερο ενδοευρωπαϊκά πρότυπα κινητικότητας. Χώρες της Βόρειας και Δυτικής Ευρώπης αποκτούν αυξανόμενη σημασία ως προορισμοί, ιδίως για νέους, εργαζόμενους υψηλής εξειδίκευσης, φοιτητές και επαγγελματίες που αναζητούν καλύτερες προοπτικές απασχόλησης και εξέλιξης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόσφατη αύξηση των Ελλήνων πολιτών που επιστρέφουν στην Ελλάδα. Από το 2021 καταγράφεται σταθερή ενίσχυση των επιστροφών, ενώ το 2023 αποτέλεσε το πρώτο έτος μετά την οικονομική κρίση κατά το οποίο οι εισροές Ελλήνων πολιτών ξεπέρασαν τις εκροές. Τη διετία 2023-2024 καταγράφηκαν περίπου 98.000 εισροές Ελλήνων πολιτών στην Ελλάδα, ενώ οι αντίστοιχες εκροές ανήλθαν σε περίπου 69.000. Το στοιχείο αυτό υποδηλώνει μια πιθανή σταδιακή επανισορρόπηση του μεταναστευτικού ισοζυγίου της χώρας, με τους πρόσφατους επαναπατρισθέντες να είναι, κατά κανόνα, νεότεροι και υψηλότερα εκπαιδευμένοι σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό.
Η αξιοποίηση αυτής της δυναμικής για την επιστροφή νέων και υψηλά καταρτισμένων Ελλήνων απαιτεί στοχευμένες πολιτικές που διευκολύνουν την εργασιακή επανένταξη, μειώνουν τα διοικητικά και επιχειρηματικά εμπόδια και διαμορφώνουν ελκυστικές συνθήκες παραμονής και επαγγελματικής εξέλιξης στην Ελλάδα. Οι πολιτικές αυτές χρειάζεται να προσαρμόζονται ανά χώρα, ηλικιακή ομάδα, επαγγελματικό προφίλ, βαθμό δεσμού με την Ελλάδα και ανάγκες κάθε ομάδας.
Στο πλαίσιο αυτό, η βασική πρόκληση δεν περιορίζεται στην επιστροφή Ελλήνων του εξωτερικού, αλλά αφορά τη μετάβαση σε ένα ολοκληρωμένο μοντέλο διαχείρισης της διεθνούς κινητικότητας, της επανασύνδεσης και της αξιοποίησης δεξιοτήτων. Η επιτυχία δεν πρέπει να μετράται αποκλειστικά με το πόσοι επιστρέφουν μόνιμα, αλλά και με το κατά πόσο η χώρα μπορεί να αξιοποιήσει μορφές brain circulation, όπως συνεργασίες, mentoring, συμμετοχή σε ερευνητικά έργα, επενδυτικές και επιχειρηματικές διασυνδέσεις, πρόσβαση σε νέες αγορές, μεταφορά τεχνογνωσίας και σύνδεση της διασποράς με πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, επιχειρήσεις και δημόσιους φορείς.
Η σταδιακή αύξηση των επιστροφών, το υψηλό εκπαιδευτικό προφίλ σημαντικού τμήματος των επαναπατρισθέντων και η διατήρηση ισχυρών δεσμών με τους Έλληνες του εξωτερικού δημιουργούν σημαντικές δυνατότητες για τη χώρα. Παράλληλα, αναδεικνύεται η ανάγκη για έναν μόνιμο διακυβερνητικό μηχανισμό για τη διασύνδεση με τη διασπορά και την υποστήριξη της επιστροφής.
Θεματικές ενότητες της μελέτης
Η μελέτη του ΟΟΣΑ, η οποία υλοποιήθηκε σε συνεργασία με το ΕΚΤ και βασίζεται στη συνδυαστική αξιοποίηση έγκριτων διεθνών και εθνικών πηγών, μεταξύ των οποίων ο ΟΟΣΑ, ο ΟΗΕ, η Eurostat και η ΕΛΣΤΑΤ, οργανώνεται σε έξι θεματικές ενότητες:
- Μεταναστευτικές τάσεις και γεωγραφική κατανομή: Αποτυπώνεται το μέγεθος, η γεωγραφική κατανομή και η διαχρονική εξέλιξη της ελληνικής διασποράς στις χώρες του ΟΟΣΑ. Παράλληλα, αναλύονται οι πρόσφατες τάσεις μετανάστευσης και οι προθέσεις αποδημίας των Ελλήνων πολιτών.
- Δημογραφικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά: Εξετάζονται τα δημογραφικά και κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά των Ελλήνων μεταναστών και των οικογενειών τους, όπως φύλο, ηλικία και επίπεδο εκπαίδευσης. Η ανάλυση αναδεικνύει τη σύνθεση και την εξέλιξη του ανθρώπινου δυναμικού της διασποράς.
- Ένταξη και δεξιότητες στην αγορά εργασίας: Αποτυπώνεται η συμμετοχή των Ελλήνων μεταναστών στην αγορά εργασίας, εξετάζοντας την απασχόληση, την ανεργία και την κατανομή τους σε επαγγελματικούς κλάδους. Παράλληλα, αναλύονται οι δεξιότητές τους, το φαινόμενο της υπερεκπαίδευσης και η επιχειρηματική δραστηριότητα.
- Επιστροφή στην Ελλάδα – Τάσεις, κίνητρα και πολιτικές: Αναλύονται οι τάσεις επαναπατρισμού, καθώς και οι παράγοντες που τις επηρεάζουν. Επιπλέον, εξετάζονται πολιτικές και καλές πρακτικές που μπορούν να ενισχύσουν την προσέλκυση και επανένταξη των Ελλήνων της διασποράς.
- Διεθνής κινητικότητα, εκπαιδευτικό επίπεδο και ερευνητική δραστηριότητα: Μελετάται η διεθνής κινητικότητα Ελλήνων φοιτητών και ερευνητών, καθώς και τα δημογραφικά και επαγγελματικά χαρακτηριστικά τους. Παράλληλα, εξετάζονται η διάρκεια παραμονής τους στο εξωτερικό και οι προοπτικές επιστροφής τους στην Ελλάδα.
- Στρατηγικές αξιοποίησης ανθρώπινου δυναμικού: Γίνεται αναφορά στις υφιστάμενες πολιτικές καθώς και σε προτεινόμενες παρεμβάσεις που ενδέχεται να ενισχύσουν τη σύνδεση της διασποράς με τη χώρα και να αξιοποιήσουν το ανθρώπινο κεφάλαιο.
Εκδήλωση «Το ελληνικό ανθρώπινο δυναμικό στο εξωτερικό: Η επιστροφή»
Τα αποτελέσματα της μελέτης του ΟΟΣΑ και του ΕΚΤ παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά στο ελληνικό κοινό, παρουσία της πολιτικής ηγεσίας, την Παρασκευή 3 Ιουλίου 2026, σε εκδήλωση της Γενικής Γραμματείας Συντονισμού της Προεδρίας της Κυβέρνησης και του ΕΚΤ.
Η έναρξη της εκδήλωσης πραγματοποιήθηκε από τη Γενική Γραμματέα Συντονισμού της Προεδρίας της Κυβέρνησης Εύη Δραμαλιώτη. Ακολούθησαν θεσμικές τοποθετήσεις από τον Υπουργό Επικρατείας Άκη Σκέρτσο, την Υπουργό Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης Νίκη Κεραμέως και τον Υφυπουργό Εξωτερικών Γιάννη Λοβέρδο.
Τα βασικά ευρήματα της μελέτης παρουσίασαν ο Jean-Christophe Dumont, Επικεφαλής του Τομέα Διεθνούς Μετανάστευσης του ΟΟΣΑ, και η Lisa Andersson, στέλεχος της Διεύθυνσης Απασχόλησης, Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων του Οργανισμού, προσφέροντας πολύτιμα στοιχεία για τις σύγχρονες προκλήσεις και τις ευκαιρίες που αφορούν την κινητικότητα των ταλέντων και τη σύνδεσή της με την ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας.
Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με ανοικτή συζήτηση, την οποία συντόνισε ο Διευθυντής του ΕΚΤ, Κυριάκος Τολιάς, με τη συμμετοχή του Πρέσβη και Μόνιμου Αντιπροσώπου της Ελλάδας στον ΟΟΣΑ, Καθηγητή Γιώργο Παγουλάτο, της Γενικής Γραμματέως Απόδημου Ελληνισμού και Δημόσιας Διπλωματίας Μάιρας Μυρογιάννη, της Γενικής Γραμματέως Συντονισμού της Προεδρίας της Κυβέρνησης Εύης Δραμαλιώτη και του Γενικού Γραμματέα Εργασιακών Σχέσεων του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης Νίκου Μηλαπίδη.
Κεντρικό συμπέρασμα της συζήτησης ήταν ότι τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν σαφείς ενδείξεις μεταβολής της μεταναστευτικής δυναμικής των Ελλήνων πολιτών, με ενίσχυση των εισροών και θετικό καθαρό ισοζύγιο τα τελευταία έτη. Η διατήρηση και αξιοποίηση αυτής της τάσης προϋποθέτει συντονισμό πολιτικών, αξιόπιστη μέτρηση, συνεχή παρακολούθηση των δεδομένων και παρεμβάσεις που διευκολύνουν την επιστροφή, την κυκλική κινητικότητα και τη διασύνδεση με τη διασπορά.
Η ελληνική έκδοση και ο ειδικός ιστότοπος του ΕΚΤ
Η ελληνική έκδοση του ΕΚΤ «Μελέτη της ελληνικής διασποράς σε χώρες του ΟΟΣΑ – Κύρια ευρήματα της σειράς “Talent Abroad” του ΟΟΣΑ για την Ελλάδα» παρουσιάζει συνοπτικά τα κύρια ευρήματα της συνεργασίας ΕΚΤ και ΟΟΣΑ, προσφέροντας μια τεκμηριωμένη, επικαιροποιημένη και πολυδιάστατη εικόνα της ελληνικής διασποράς στις χώρες του ΟΟΣΑ.
Η έκδοση παρουσιάζει, μέσα από αξιόπιστα δεδομένα, τις βασικές διαστάσεις της σύγχρονης ελληνικής κινητικότητας, όπως το μέγεθος και τη γεωγραφική κατανομή των Ελλήνων μεταναστών, τις πρόσφατες μεταναστευτικές τάσεις, τη θέση τους στις αγορές εργασίας των χωρών προορισμού, τις τάσεις επιστροφής, καθώς και τη διεθνή παρουσία Ελλήνων φοιτητών, ερευνητών και επιστημόνων. Παράλληλα, αναδεικνύει τις προϋποθέσεις για την ενίσχυση της διασύνδεσης της χώρας με τους Έλληνες του εξωτερικού και για τη διαμόρφωση πολιτικών που αξιοποιούν ουσιαστικά το ανθρώπινο κεφάλαιο της διασποράς.
Σε άμεση σύνδεση με την έκδοση, το ΕΚΤ δημιούργησε τον ειδικό ιστότοπο diaspora.ekt.gr, ο οποίος συγκεντρώνει γραφήματα, οπτικοποιήσεις δεδομένων, βίντεο και σχετικούς συνδέσμους, διευκολύνοντας την πρόσβαση, την κατανόηση και την αξιοποίηση των βασικών στοιχείων για την ελληνική διασπορά. Μέσα από θεματικές ενότητες και οπτικές απεικονίσεις, ο ιστότοπος παρουσιάζει με εύληπτο τρόπο δεδομένα για τη γεωγραφική κατανομή, τα χαρακτηριστικά, τις μεταναστευτικές ροές, την επιστροφή και τη διεθνή κινητικότητα των Ελλήνων.
Για το ΕΚΤ, η πρωτοβουλία εντάσσεται στον θεσμικό του ρόλο ως εθνικού φορέα για την παραγωγή, τεκμηρίωση, ανάλυση και διάχυση αξιόπιστων δεδομένων και γνώσης. Συμβάλλει στην κάλυψη ενός διαχρονικού κενού στην καταγραφή και ανάλυση στοιχείων για την ελληνική μετανάστευση και υποστηρίζει τον σχεδιασμό τεκμηριωμένων δημόσιων πολιτικών για τη διασύνδεση της χώρας με τους Έλληνες του εξωτερικού.
Χρήσιμοι σύνδεσμοι:
- H μελέτη ΟΟΣΑ “A Review of Greek Emigrants – Talent Abroad: https://doi.org/10.1787/729f06a5-en
- Η έκδοση του ΕΚΤ «Μελέτη της ελληνικής διασποράς σε χώρες του ΟΟΣΑ – Κύρια ευρήματα της σειράς “Talent Abroad” του ΟΟΣΑ για την Ελλάδα»: https://metrics.ekt.gr/publications/752
- Ο ειδικός ιστότοπος για το ελληνικό ανθρώπινο δυναμικό στο εξωτερικό: https://diaspora.ekt.gr
- Το βίντεο της εκδήλωσης: https://www.youtube.com/watch?v=_lSU7F0Wv5E
- Φωτογραφικό υλικό από την εκδήλωση: https://www.ekt.gr/el/events/photos/31362
