Η τεχνητή νοημοσύνη αρχίζει να αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο οι Έλληνες αναζητούν και καταναλώνουν ειδήσεις, σε μια περίοδο όπου το ενδιαφέρον για την ενημέρωση υποχωρεί, η εμπιστοσύνη στα μέσα παραμένει χαμηλή και τα κοινωνικά δίκτυα μετατρέπονται σταδιακά στην κυρίαρχη πηγή πληροφόρησης.
Αυτό είναι ένα από τα βασικά συμπεράσματα δύο νέων αναλύσεων που δημοσίευσε η διαΝΕΟσις, εξετάζοντας αφενός την πορεία της ψηφιακής ενημέρωσης στην Ελλάδα την περίοδο 2016-2026 και αφετέρου τη διάδοση της παραπληροφόρησης και των θεωριών συνωμοσίας στο ελληνικό ψηφιακό περιβάλλον.
Η έρευνα για την ψηφιακή ενημέρωση βασίζεται στα στοιχεία του Digital News Report του Ινστιτούτου Reuters του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης και αποτυπώνει μια δεκαετία σημαντικών αλλαγών στον τρόπο με τον οποίο οι πολίτες ενημερώνονται, αλληλεπιδρούν με το περιεχόμενο και αξιολογούν την αξιοπιστία των πηγών τους.
Οι πολίτες απομακρύνονται από τις ειδήσεις
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά ευρήματα είναι η σταδιακή μείωση του ενδιαφέροντος για την ενημέρωση.
Την περίοδο 2016-2021 περίπου επτά στους δέκα Έλληνες χρήστες του διαδικτύου δήλωναν ότι ενδιαφέρονται πολύ ή πάρα πολύ για τις ειδήσεις. Από το 2023 και μετά το ποσοστό αυτό έχει υποχωρήσει στο 47%.
Παράλληλα, σχεδόν ένας στους πέντε Έλληνες δηλώνει ότι δεν ενημερώνεται σε καθημερινή βάση, ενώ στις ηλικίες κάτω των 35 ετών το ποσοστό αυτό φθάνει το 37%.
Η απομάκρυνση δεν καταγράφεται μόνο στην κατανάλωση περιεχομένου αλλά και στη συμμετοχή. Το ποσοστό των πολιτών που μοιράζονται ειδήσεις στα κοινωνικά δίκτυα έχει υποχωρήσει στο 17% από 40% το 2016, ενώ όσοι σχολιάζουν ειδησεογραφικό περιεχόμενο έχουν μειωθεί στο 16% από 33% πριν από μία δεκαετία.
Ιδιαίτερα χαμηλή παραμένει και η προθυμία πληρωμής για ψηφιακή ενημέρωση. Μόλις το 8% των Ελλήνων δηλώνει ότι πληρώνει για ειδησεογραφικό περιεχόμενο στο διαδίκτυο, ενώ τρεις στους τέσσερις αναφέρουν ότι καμία από τις διαθέσιμες επιλογές συνδρομής δεν θα τους ενθάρρυνε να αγοράσουν πρόσβαση σε ειδήσεις.
Τα social media κυριαρχούν στην ενημέρωση
Η μελέτη καταγράφει επίσης τη σταδιακή μετατόπιση της ενημέρωσης από τα παραδοσιακά μέσα προς τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης.
Το 35% των Ελλήνων δηλώνει πλέον ότι κύρια πηγή ενημέρωσής του είναι τα social media, ενώ στις ηλικίες 18 έως 44 ετών το ποσοστό προσεγγίζει το 50%.
Το Facebook παραμένει η δημοφιλέστερη πλατφόρμα ενημέρωσης στον γενικό πληθυσμό, αν και η επιρροή του έχει μειωθεί σημαντικά σε σχέση με το 2016. Στις νεότερες ηλικίες, ωστόσο, την πρωτοκαθεδρία έχουν πλέον το Instagram, το TikTok και το YouTube.
Παράλληλα, από το ένα τρίτο έως και τους μισούς χρήστες, ανάλογα με την πλατφόρμα, δηλώνουν ότι δίνουν προσοχή σε ειδήσεις που προέρχονται από influencers και άλλες προσωπικότητες των κοινωνικών δικτύων, γεγονός που καταδεικνύει τη μετατόπιση της επιρροής από τους παραδοσιακούς δημοσιογραφικούς οργανισμούς σε νέα ψηφιακά πρόσωπα.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπαίνει στην ενημέρωση
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα στοιχεία για τη χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης.
Η έρευνα δείχνει ότι οι Έλληνες δεν χρησιμοποιούν την ΑΙ μόνο για αναζήτηση πληροφοριών αλλά και ως ενδιάμεσο φίλτρο κατανάλωσης ειδήσεων.
Το 42% δηλώνει ότι χρησιμοποιεί εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης για να λάβει σύνοψη μιας είδησης, το 28% για να κατανοήσει καλύτερα ένα θέμα, το 26% για να υποβάλει επιπλέον ερωτήσεις σχετικά με ένα γεγονός και το 25% για να ενημερωθεί για τις τελευταίες εξελίξεις.
Τα στοιχεία αυτά καταγράφουν μια νέα πραγματικότητα για τα μέσα ενημέρωσης, καθώς η επαφή του αναγνώστη με την πρωτογενή πηγή τείνει να αντικαθίσταται από διαμεσολαβημένες εμπειρίες ενημέρωσης μέσω συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης.
Η χαμηλή εμπιστοσύνη παραμένει
Η έρευνα επιβεβαιώνει επίσης ότι η εμπιστοσύνη προς τις ειδήσεις στην Ελλάδα εξακολουθεί να κινείται σε χαμηλά επίπεδα.
Η μοναδική περίοδος κατά την οποία καταγράφηκε ουσιαστική ενίσχυση της εμπιστοσύνης ήταν η πρώτη φάση της πανδημίας. Έκτοτε, τα επίπεδα εμπιστοσύνης παραμένουν χαμηλά σχεδόν σε όλες τις δημογραφικές ομάδες.
Το στοιχείο αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς συνδέεται άμεσα με το δεύτερο μέρος της έρευνας, το οποίο εξετάζει την παραπληροφόρηση και τις θεωρίες συνωμοσίας.
Όταν η δυσπιστία συναντά την παραπληροφόρηση
Σύμφωνα με τους ερευνητές, το περιβάλλον χαμηλής εμπιστοσύνης και μειωμένου ενδιαφέροντος για την ενημέρωση δημιουργεί πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη ψευδών ή παραπλανητικών αφηγήσεων.
Η μελέτη καταγράφει υψηλά ποσοστά αποδοχής συνωμοσιολογικών αντιλήψεων στην ελληνική κοινωνία κατά την τελευταία δεκαετία. Ενδεικτικά, το 2016 οκτώ στους δέκα Έλληνες θεωρούσαν ότι μυστικές οργανώσεις κινούν τα νήματα στο παρασκήνιο, ενώ το 2024 περίπου οι μισοί συμμετέχοντες σε σχετική έρευνα θεωρούσαν ότι η κλιματική αλλαγή αποτελεί εφεύρημα των πλούσιων χωρών σε βάρος των φτωχών.
Οι ερευνητές ανέλυσαν δεκάδες αναρτήσεις που σχετίζονταν με τις νέες ταυτότητες, τα εμβόλια κατά της Covid-19 και τα δίκτυα 5G, καταγράφοντας επαναλαμβανόμενα μοτίβα παραπληροφόρησης, αμφισβήτησης θεσμών και απόδοσης γεγονότων σε κρυφές ή συνωμοτικές δυνάμεις.
Το νέο στοίχημα για την ενημέρωση
Το βασικό συμπέρασμα των δύο μελετών είναι ότι η Ελλάδα εισέρχεται σε μια νέα ψηφιακή εποχή όπου η ενημέρωση διαμορφώνεται ταυτόχρονα από τα κοινωνικά δίκτυα, τους αλγόριθμους και πλέον τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης.
Την ίδια στιγμή, η χαμηλή εμπιστοσύνη προς τις ειδήσεις, η απομάκρυνση των πολιτών από την καθημερινή ενημέρωση και η αυξημένη έκθεση σε μη ελεγμένο περιεχόμενο δημιουργούν ένα σύνθετο περιβάλλον για τα μέσα ενημέρωσης, τους θεσμούς και την ίδια τη δημόσια συζήτηση.
Το ερώτημα που αναδεικνύεται δεν αφορά πλέον μόνο το πώς ενημερώνονται οι πολίτες, αλλά ποιος τελικά διαμορφώνει την εικόνα τους για την πραγματικότητα στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης.
