Η μάχη με τα σκουπίδια δεν κρίνεται πλέον μόνο στους κάδους, στα απορριμματοφόρα και στις μονάδες επεξεργασίας. Κρίνεται και σε κάτι λιγότερο ορατό, αλλά εξίσου κρίσιμο, στα δεδομένα που δείχνουν τι πραγματικά ανακυκλώνεται, τι καταλήγει σε ταφή και αν οι επενδύσεις που σχεδιάζονται αλλάζουν τελικά την εικόνα.
Αυτό ήταν ένα από τα βασικά μηνύματα που αναδείχθηκαν στο 9ο Συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας Διαχείρισης Στερεών Αποβλήτων, που πραγματοποιείται (1-2 Οκτωβρίου) στην Αθήνα με θέμα «Κυκλικές Πόλεις 2030 – Από τον σχεδιασμό στην εφαρμογή».
Στο πεδίο των υποδομών, ο Γενικός Γραμματέας Συντονισμού και Διαχείρισης Αποβλήτων του ΥΠΕΝ Μανώλης Γραφάκος έδωσε, κατά τη χθεσινή συνεδρίαση, το στίγμα των επόμενων κινήσεων, με την Αττική, τα νησιά και την ενεργειακή αξιοποίηση των αποβλήτων να βρίσκονται στο επίκεντρο.
Στην Αττική, ο σχεδιασμός για τη Φυλή και το Σχιστό αλλάζει κατεύθυνση. Για τη Φυλή προβλέπεται η μετατροπή του υφιστάμενου Εργοστασίου Μηχανικής Ανακύκλωσης και Κομποστοποίησης σε Μονάδα Ανάκτησης και Ανακύκλωσης, ενώ για το Σχιστό προβλέπεται αντίστοιχη επικαιροποίηση του σχεδιασμού, με τη Μονάδα Επεξεργασίας Αποβλήτων να μετατρέπεται σε ΜΑΑ. Σύμφωνα με τον κ. Γραφάκο, για τις δύο παρεμβάσεις αναμένονται εξελίξεις τον Νοέμβριο, ενώ οι αρχικές δυναμικότητες των έργων ενδέχεται να επανεξεταστούν στο πλαίσιο του νέου σχεδιασμού.
Η στροφή προς τις ΜΑΑ αποτυπώνεται ήδη και στην πρόσκληση ύψους 480 εκατ. ευρώ που εξέδωσε τον Ιούνιο το ΥΠΕΝ για την ολοκληρωμένη διαχείριση αστικών αποβλήτων. Η πρόσκληση περιλαμβάνει τη δημιουργία νέων Μονάδων Ανάκτησης και Ανακύκλωσης, αλλά και τη μετατροπή υφιστάμενων ή ημιτελών μονάδων σε εγκαταστάσεις ανάκτησης και ανακύκλωσης.
Στα νησιά, το επόμενο διάστημα αναμένονται αποφάσεις για τις υποδομές σε Σάμο και Λέσβο, ενώ στον σχεδιασμό του Νοτίου Αιγαίου εξετάζεται η επικαιροποίηση του υφιστάμενου σχεδιασμού, ώστε να προστεθεί και η Νάξος. Παράλληλα, στη Σαντορίνη έγινε ένα ακόμη βήμα για την προώθηση της νέας μονάδας διαχείρισης αποβλήτων, με την ενεργοποίηση της ειδικής διαδικασίας για τις αναγκαίες απαλλοτριώσεις.
Στο επόμενο επίπεδο βρίσκεται και η ενεργειακή αξιοποίηση. Ο σχεδιασμός του ΥΠΕΝ προβλέπει τη δημιουργία δικτύου μονάδων που θα αξιοποιούν ενεργειακά τα κατάλληλα υπολείμματα, με τη σχετική Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων να αποτελεί το επόμενο κρίσιμο βήμα. Η κατεύθυνση αυτή έρχεται μετά την πρόληψη, την επαναχρησιμοποίηση, την ανακύκλωση και την ανάκτηση υλικών και αφορά το υπόλειμμα που δεν μπορεί να αξιοποιηθεί με άλλο τρόπο.
Το ερώτημα δεν είναι μόνο πόσα σκουπίδια μαζεύουμε
Εδώ μπαίνει η παρέμβαση του Προέδρου της ΚΕΔΕ Λάζαρου Κυρίζογλου. Από το βήμα του χθεσινού συνεδρίου έθεσε ένα διαφορετικό κριτήριο για το τι σημαίνει επιτυχία στην κυκλική οικονομία. Όπως ανέφερε, δεν αρκεί να μετράμε πόσοι τόνοι αποβλήτων συλλέγονται ή πόσοι κάδοι τοποθετούνται. Χρειάζεται να γνωρίζουμε πόσα απόβλητα προλαμβάνονται, πόσο καθαρό υλικό ανακτάται, πόσο μειώνεται η ταφή, ποιο κόστος αποφεύγεται και ποια αξία επιστρέφει στην τοπική κοινωνία.
Ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ επικαλέστηκε στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος για το 2022, σύμφωνα με τα οποία η Ελλάδα παρήγαγε 519 κιλά δημοτικών αποβλήτων ανά κάτοικο, ενώ το ποσοστό ανακύκλωσης που παρουσίασε ανήλθε σε 17%, έναντι εκτιμώμενου ευρωπαϊκού μέσου όρου 49%. Παράλληλα, περίπου το 80% των αποβλήτων οδηγήθηκε σε ταφή.
Με αυτά τα δεδομένα, ο Κυρίζογλου επανέφερε στο προσκήνιο και τους ευρωπαϊκούς στόχους για το 2030 και το 2035, επισημαίνοντας ότι ο χρόνος για την επίτευξή τους είναι πλέον περιορισμένος. Παράλληλα, έδωσε ιδιαίτερο βάρος στον ρόλο των Δήμων, καθώς εκεί εφαρμόζεται στην πράξη η χωριστή συλλογή, τα συστήματα «Πληρώνω όσο Πετάω» και «Επιβραβεύομαι όσο Διαχωρίζω» και εκεί τελικά ο πολίτης κρίνει αν ένα σύστημα είναι λειτουργικό και αξιόπιστο.
Πρόταση για κοινή γλώσσα δεδομένων
Η παρέμβαση της ΚΕΔΕ δεν έμεινε στη διαπίστωση του προβλήματος. Ο Λάζαρος Κυρίζογλου πρότεινε τη διαμόρφωση ενός «Συμφώνου Εφαρμογής Κυκλικών Πόλεων 2030», στο οποίο θα συμμετέχουν η Πολιτεία, η Αυτοδιοίκηση, οι ΦοΔΣΑ, η επιστημονική κοινότητα, οι παραγωγικοί φορείς και τα συστήματα εναλλακτικής διαχείρισης.
Η πρόταση προβλέπει μετρήσιμες δεσμεύσεις και δημόσια παρακολούθηση της προόδου και στηρίζεται σε τέσσερις άξονες. Κοινή γλώσσα δεδομένων, χρηματοδότηση που οδηγεί σε πραγματική λειτουργία, κίνητρα με δικαιοσύνη και διαφάνεια και ενεργό ρόλο των Δήμων στη δημιουργία αγοράς για την κυκλικότητα.
Παράλληλα, η ΚΕΔΕ επαναφέρει το ζήτημα των προϋποθέσεων για τους Δήμους, επισημαίνοντας ότι οι ευρωπαϊκοί στόχοι δεν μπορούν να επιτευχθούν χωρίς υποδομές, επαρκές προσωπικό, προβλέψιμη χρηματοδότηση και σαφείς αρμοδιότητες. Η θέση της είναι ότι η Πολιτεία πρέπει να θέτει τους κανόνες, να ασκεί τον έλεγχο και να εξασφαλίζει τους αναγκαίους πόρους.
Και τα ίδια τα δεδομένα περνούν από έλεγχο
Η συζήτηση για τη μέτρηση των αποτελεσμάτων αποκτά ιδιαίτερο βάρος καθώς το ίδιο το ΥΠΕΝ ανακοίνωσε στις 30 Σεπτεμβρίου καθυστέρηση στην ολοκλήρωση τριών στατιστικών εργασιών για τα απόβλητα, οι οποίες είχαν αρχικά προγραμματιστεί να ολοκληρωθούν έως τις 30 Ιουνίου.
Πρόκειται για τις στατιστικές αστικών αποβλήτων, τα ετήσια στοιχεία για τα αστικά απόβλητα που οδηγούνται σε υγειονομική ταφή και τα στοιχεία για την παρακολούθηση της ανακύκλωσης αποβλήτων κατασκευών και κατεδαφίσεων. Για τις δύο πρώτες εργασίες η νέα εκτιμώμενη ημερομηνία ολοκλήρωσης είχε οριστεί για τις 30 Σεπτεμβρίου, ενώ για την τρίτη έχει μεταφερθεί γαι τις 20 Οκτωβρίου. Το ΥΠΕΝ αποδίδει την καθυστέρηση σε πρόσθετες ανάγκες επεξεργασίας, ελέγχου και διασφάλισης της ποιότητας και πληρότητας των στοιχείων.
Δεν πρόκειται για απλά εσωτερικά στατιστικά. Το ίδιο το ΥΠΕΝ αναφέρει ότι τα συγκεκριμένα στοιχεία υποβάλλονται στα αρμόδια όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στην επίσημη στατιστική του πλατφόρμα, μάλιστα, οι στατιστικές αστικών αποβλήτων συνδέονται με την υποβολή στοιχείων στη Eurostat και στον ΟΟΣΑ και με τους κανόνες υπολογισμού για την παρακολούθηση της συμμόρφωσης προς τους ευρωπαϊκούς στόχους.
Έτσι, η συζήτηση για την επόμενη ημέρα των αποβλήτων αποκτά δύο παράλληλες πλευρές. Από τη μία, νέες μονάδες, χρηματοδοτήσεις και υποδομές που αλλάζουν σταδιακά τον χάρτη της διαχείρισης. Από την άλλη, η ανάγκη να υπάρχουν κοινά, ποιοτικά και συγκρίσιμα δεδομένα που θα δείχνουν αν αυτές οι επενδύσεις παράγουν το αποτέλεσμα για το οποίο σχεδιάστηκαν.
Για τις «Κυκλικές Πόλεις 2030», τελικά, το ζητούμενο δεν είναι μόνο να κατασκευαστούν οι υποδομές. Είναι να μπορεί η χώρα να μετρά με σαφήνεια τι απέδωσαν.
