Η Ευρωπαϊκή Ένωση αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν τα τελωνεία της, μεταφέροντας το βάρος από τις αποσπασματικές εθνικές διαδικασίες σε ένα ενιαίο ψηφιακό περιβάλλον δεδομένων. Η έναρξη ισχύος του νέου Ενωσιακού Τελωνειακού Κώδικα, με τον Κανονισμό ΕΕ 2026/2108, και η δημιουργία της νέας Τελωνειακής Αρχής της ΕΕ ανοίγουν έναν νέο κύκλο ψηφιακού μετασχηματισμού για τις τελωνειακές διοικήσεις των κρατών-μελών. Στην Ελλάδα, η ΑΑΔΕ καλείται να προσαρμόσει τα εθνικά τελωνειακά συστήματα στις νέες ευρωπαϊκές απαιτήσεις, με βασικό σημείο αναφοράς τον EU Customs Data Hub, τον ενιαίο Τελωνειακό Κόμβο Δεδομένων της ΕΕ. Ο Κόμβος θα λειτουργεί ως κοινό ψηφιακό περιβάλλον για τη συλλογή, επεξεργασία και ανταλλαγή τελωνειακών πληροφοριών, ενώ παράλληλα ενισχύεται η ανάλυση κινδύνου σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Από το τελωνείο της δήλωσης στο τελωνείο των δεδομένων
Η αλλαγή έχει σαφή τεχνολογική διάσταση. Οι τελωνειακές διαδικασίες δεν αντιμετωπίζονται πλέον μόνο ως μηχανισμός είσπραξης δασμών, αλλά ως ένα σύνθετο ψηφιακό σύστημα που πρέπει να διαχειρίζεται τεράστιους όγκους δεδομένων, να διασυνδέει εθνικά και ευρωπαϊκά πληροφοριακά συστήματα και να εντοπίζει εγκαίρως κινδύνους και παρατυπίες. Η ΑΑΔΕ έχει ήδη προχωρήσει σε ψηφιακές υποδομές που συνδέονται με την εφαρμογή του Ενωσιακού Τελωνειακού Κώδικα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το νέο μηχανογραφημένο σύστημα διαμετακόμισης NCTS-P6, το οποίο αναπτύχθηκε για τη διαχείριση των νέων διαδικασιών με βάση τις απαιτήσεις του UCC. Το επόμενο βήμα είναι η βαθύτερη διασύνδεση των εθνικών συστημάτων με τις ευρωπαϊκές υποδομές. Αυτό σημαίνει κοινά δεδομένα, διαλειτουργικότητα, αυτοματοποιημένες ροές εργασίας, ηλεκτρονικές διαδικασίες και εργαλεία ανάλυσης κινδύνου που μπορούν να αξιοποιούν πληροφορίες σε διαφορετικά επίπεδα της τελωνειακής αλυσίδας.
Η ίδια η ΑΑΔΕ, στο επιχειρησιακό της σχέδιο, εντάσσει τον τελωνειακό εκσυγχρονισμό στον ευρύτερο ψηφιακό μετασχηματισμό της φορολογικής και τελωνειακής διοίκησης, με επενδύσεις σε νέα ψηφιακά συστήματα, αυτοματοποίηση διαδικασιών, ψηφιοποίηση ελέγχων και αναβάθμιση των υπηρεσιών προς επιχειρήσεις και φορολογουμένους.
ERMIS: Η τεχνολογία πίσω από τη νέα εποχή των τελωνείων
Σε αυτό το διεθνές τεχνολογικό περιβάλλον δραστηριοποιείται η Netcompany, η οποία διαθέτει την πλατφόρμα ERMIS, μια ολοκληρωμένη λύση για τον ψηφιακό εκσυγχρονισμό των τελωνειακών διοικήσεων. Η ERMIS είναι σχεδιασμένη για να καλύπτει ολόκληρο τον κύκλο των τελωνειακών διαδικασιών, από εισαγωγές και εξαγωγές έως διαμετακόμιση, αποθήκευση και ηλεκτρονικό εμπόριο, ενώ υποστηρίζει διαχείριση κινδύνου, αυτοματοποίηση ροών, διασύνδεση με εθνικά και ευρωπαϊκά συστήματα και αξιοποίηση δεδομένων και αναλυτικών εργαλείων. Η Netcompany αναφέρει ότι η πλατφόρμα ERMIS έχει χρησιμοποιηθεί σε τελωνειακές διοικήσεις ευρωπαϊκών χωρών, μεταξύ άλλων στη Δανία, τη Σουηδία, τη Νορβηγία, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Αυστρία, την Ολλανδία, την Ουκρανία και την Ουγγαρία, με στόχο την προσαρμογή των εθνικών τελωνειακών συστημάτων στις απαιτήσεις του UCC και των ευρωπαϊκών προτύπων δεδομένων.
Η σημασία τέτοιων πλατφορμών γίνεται μεγαλύτερη όσο η Ευρώπη προχωρά προς το νέο μοντέλο του ενιαίου ψηφιακού τελωνείου. Η διαχείριση δηλώσεων, η αξιολόγηση κινδύνου, οι έλεγχοι, η διαχείριση δασμών και η ανταλλαγή δεδομένων μετατρέπονται σε ενιαίες ψηφιακές ροές, περιορίζοντας την ανάγκη για διαφορετικά και απομονωμένα συστήματα. Το νέο ευρωπαϊκό τελωνειακό μοντέλο, επομένως, δεν είναι μόνο αλλαγή κανονισμών. Είναι μια μεγάλη ψηφιακή μεταρρύθμιση της τελωνειακής διοίκησης, στην οποία η ποιότητα των δεδομένων, η διαλειτουργικότητα των συστημάτων και η δυνατότητα αυτοματοποιημένης ανάλυσης αποκτούν καθοριστική σημασία. Για την Ελλάδα, η πρόκληση είναι διπλή: αφενός η πλήρης προσαρμογή της ΑΑΔΕ στις νέες ευρωπαϊκές ψηφιακές υποδομές και αφετέρου η αξιοποίηση αυτών των τεχνολογιών ώστε οι τελωνειακοί έλεγχοι να γίνουν ταχύτεροι και περισσότερο στοχευμένοι, χωρίς να επιβαρύνεται η νόμιμη εμπορική δραστηριότητα.
Η νέα εποχή των ευρωπαϊκών τελωνείων, με άλλα λόγια, θα κριθεί λιγότερο από το χαρτί και περισσότερο από το δεδομένο, το πληροφοριακό σύστημα και την ικανότητα του κράτους να τα συνδέσει μεταξύ τους.
