Το άρθρο 103 του Συντάγματος περνά στην αναθεώρηση της επόμενης Βουλή, μετά τη δεύτερη ψηφοφορία της 16ης Σεπτεμβρίου 2026. Η πρόταση για την αναθεώρησή του συγκέντρωσε 161 «ναι» έναντι 132 «όχι», χωρίς «παρών». Το αποτέλεσμα δεν καταργεί σήμερα τη μονιμότητα στο Δημόσιο, αλλά ολοκληρώνει την πρώτη φάση της συνταγματικής διαδικασίας και μεταφέρει το κρίσιμο επόμενο βήμα στην αναθεωρητική Βουλή που θα προκύψει από τις επόμενες εθνικές εκλογές. Η συγκεκριμένη εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή το άρθρο 103 είναι η συνταγματική βάση της μονιμότητας των δημοσίων υπαλλήλων. Στο ισχύον Σύνταγμα προβλέπεται ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι που κατέχουν οργανικές θέσεις είναι μόνιμοι όσο αυτές οι θέσεις υπάρχουν και δεν μπορούν να παυθούν ή να υποβιβαστούν χωρίς τις προβλεπόμενες συνταγματικές εγγυήσεις.
Η ψηφοφορία της 16ης Σεπτεμβρίου ήταν η δεύτερη ψηφοφορία της παρούσας Βουλής για τις προτεινόμενες συνταγματικές αλλαγές. Η πρώτη είχε πραγματοποιηθεί στις 27 Ιουλίου 2026 και το άρθρο 103 είχε λάβει και τότε 161 ψήφους υπέρ και 133 κατά. Καμία από τις 33 προτεινόμενες διατάξεις της συνταγματικής αναθεώρησης δεν συγκέντρωσε στη δεύτερη ψηφοφορία τις 180 ψήφους που απαιτούνται για την αυξημένη πλειοψηφία. Οι θετικές ψήφοι κινήθηκαν συνολικά από 158 έως 161, με το άρθρο 103 να βρίσκεται στις 161. Αυτό είναι το κρίσιμο σημείο της διαδικασίας: οι 161 ψήφοι είναι αρκετές για να προχωρήσει η συγκεκριμένη διάταξη ως αναθεωρητέα, αλλά όχι αρκετές για να της δώσουν την αυξημένη πλειοψηφία των 180.
Κατά συνέπεια, η τελική απόφαση δεν θα ληφθεί από την παρούσα Βουλή.
Τι προβλέπει η πρόταση για το Δημόσιο
Η προτεινόμενη αλλαγή του άρθρου 103 συνδέεται με ένα διαφορετικό μοντέλο υπηρεσιακής κατάστασης των δημοσίων υπαλλήλων, στο οποίο κεντρικό ρόλο αποκτά η υποχρεωτική αξιολόγηση. Η πρόταση προβλέπει αξιολόγηση με βάση αρχές όπως η αμεροληψία, η ουδετερότητα, η επαγγελματική ικανότητα και η αποδοτικότητα, ενώ αφήνει στον κοινό νομοθέτη να καθορίσει το σύστημα, τα κριτήρια και τις συνέπειες της αξιολόγησης. Επομένως, το ζήτημα που ανοίγει δεν είναι απλώς «μονιμότητα ή μη μονιμότητα». Είναι η μετάβαση από ένα συνταγματικά κατοχυρωμένο καθεστώς υπηρεσιακής προστασίας σε ένα πλαίσιο όπου η αξιολόγηση και η υπηρεσιακή απόδοση θα μπορούν να συνδέονται με την εξέλιξη και την παραμονή του υπαλλήλου. Η ακριβής μορφή αυτών των αλλαγών, ωστόσο, δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί. Η παρούσα Βουλή δεν ψήφισε νέο καθεστώς για τους δημοσίους υπαλλήλους. Ψήφισε ότι το συγκεκριμένο άρθρο μπορεί να αναθεωρηθεί.
Εδώ βρίσκεται και η μεγαλύτερη πολιτειακή σημασία της ψηφοφορίας. Εφόσον η πρόταση έλαβε πάνω από 151 αλλά κάτω από 180 ψήφους, η διάταξη περνά στην επόμενη Βουλή με το καθεστώς που προβλέπει το άρθρο 110 του Συντάγματος. Εκεί θα απαιτηθεί πλειοψηφία 180 βουλευτών για την τελική αναθεώρηση των συγκεκριμένων διατάξεων. Με άλλα λόγια, η σημερινή Βουλή δεν μπορεί μόνη της να αλλάξει το άρθρο 103. Η επόμενη Βουλή θα κληθεί να αποφασίσει εάν θα προχωρήσει στην αναθεώρηση και, κυρίως, με ποιο ακριβώς περιεχόμενο. Για την τελική αλλαγή θα χρειαστεί να συγκεντρωθούν 180 ψήφοι, γεγονός που καθιστά τους μελλοντικούς κοινοβουλευτικούς συσχετισμούς καθοριστικούς για την τύχη της διάταξης.
Από την πρόταση στην εφαρμογή
Ακόμη και εφόσον η επόμενη Βουλή εγκρίνει την αναθεώρηση του άρθρου 103, η αλλαγή του Συντάγματος δεν σημαίνει αυτομάτως ότι την επόμενη ημέρα θα αρχίσουν απολύσεις δημοσίων υπαλλήλων. Θα πρέπει να ακολουθήσει η νομοθετική εξειδίκευση του νέου συνταγματικού πλαισίου: ποιοι αξιολογούνται, με ποια κριτήρια, ποιος πραγματοποιεί την αξιολόγηση, ποια είναι τα δικαιώματα του υπαλλήλου, ποια όργανα αποφασίζουν για τις υπηρεσιακές συνέπειες και ποια διαδικασία ακολουθείται σε περίπτωση αρνητικής αξιολόγησης. Γι’ αυτό και η ψηφοφορία της 16ης Σεπτεμβρίου είναι περισσότερο αφετηρία μιας μεγάλης θεσμικής αλλαγής παρά το τέλος της. Η μονιμότητα στο Δημόσιο δεν καταργήθηκε με τις 161 ψήφους. Το άρθρο 103 μπήκε όμως οριστικά στην τροχιά της συνταγματικής αναθεώρησης και η τελική μάχη μεταφέρεται στην επόμενη Βουλή. Εκεί θα κριθεί εάν θα αλλάξει πράγματι το συνταγματικό καθεστώς των δημοσίων υπαλλήλων και, εφόσον αλλάξει, ποιο ακριβώς θα είναι το νέο πλαίσιο αξιολόγησης, υπηρεσιακής εξέλιξης και προστασίας τους.
