Σε σοβαρό πλήγμα για την ψηφιακή λειτουργία του Δημοσίου εξελίχθηκε η κυβερνοεπίθεση που δέχθηκε το πληροφοριακό σύστημα του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, με αποτέλεσμα να προκληθεί σοβαρή αναστάτωση στη λειτουργία του οργανισμού και να χαθεί η πρόσβαση σε κρίσιμο πληροφοριακό υλικό. Το περιστατικό έγινε αντιληπτό όταν διαπιστώθηκε παραβίαση του πληροφοριακού περιβάλλοντος του ΝΣΚ. Οι δράστες, σύμφωνα με τις μέχρι τώρα πληροφορίες, δεν αρκέστηκαν στην είσοδο στο σύστημα ή στην άντληση αρχείων, αλλά προχώρησαν ένα βήμα παραπέρα, αφαιρώντας τα δεδομένα του.
Η συνέπεια ήταν άμεση και ιδιαίτερα σοβαρή για την καθημερινή λειτουργία του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους, καθώς οι νομικοί λειτουργοί του οργανισμού έμειναν επί ημέρες χωρίς πρόσβαση σε πληροφορίες που είναι απαραίτητες για τον χειρισμό των υποθέσεων του Ελληνικού Δημοσίου. Πρόκειται μεταξύ άλλων για δικόγραφα, στοιχεία δικαστικών υποθέσεων και πλήθος άλλων πληροφοριών που αποτελούν μέρος της καθημερινής εργασίας του ΝΣΚ. Το πληροφοριακό σύστημα του ΝΣΚ δεν αποτελεί μια απλή εφαρμογή γραφειακής υποστήριξης. Είναι η βασική ψηφιακή υποδομή πάνω στην οποία στηρίζεται η διαχείριση των νομικών υποθέσεων του Δημοσίου. Μέσω αυτού καταχωρίζονται και παρακολουθούνται δικαστικές υποθέσεις, δικόγραφα και δικάσιμοι, διαχειρίζονται γνωμοδοτήσεις, τηρείται το νομικό αρχείο και η νομολογία, ενώ πραγματοποιείται και η ηλεκτρονική διακίνηση εγγράφων και υποθέσεων μεταξύ των υπηρεσιών και των λειτουργών του ΝΣΚ. Παράλληλα, το σύστημα επικοινωνεί και διασυνδέεται με άλλους φορείς της δημόσιας διοίκησης.
Η πραγματική αξία της συγκεκριμένης υποδομής αποτυπώνεται και στο τεράστιο απόθεμα νομικής πληροφορίας που έχει συγκεντρωθεί σε βάθος χρόνου. Δεν πρόκειται, επομένως, απλώς για ένα ηλεκτρονικό αρχείο ή μια πλατφόρμα ανταλλαγής εγγράφων, αλλά για μια κρίσιμη ψηφιακή υποδομή στην οποία έχει συγκεντρωθεί σημαντικό μέρος της πληροφορίας που αφορά τη νομική υποστήριξη και τις υποθέσεις του Ελληνικού Δημοσίου.
Πρωτοφανής η έκταση της επίθεσης. Επικοινωνία με τους δράστες
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο της επίθεσης είναι ότι δεν περιορίστηκε στην παραβίαση ή στην αντιγραφή δεδομένων, αλλά προχώρησε στην αφαίρεσή τους από το πληροφοριακό σύστημα. Στις περισσότερες περιπτώσεις κυβερνοεπιθέσεων, οι δράστες επιδιώκουν να αποκτήσουν πρόσβαση, να υποκλέψουν αρχεία ή να εγκαταστήσουν κακόβουλο λογισμικό και στη συνέχεια να χρησιμοποιήσουν τα δεδομένα ή την απειλή δημοσιοποίησής τους ως μοχλό πίεσης για την καταβολή λύτρων. Στην περίπτωση του ΝΣΚ, όμως, το πλήγμα ήταν διαφορετικό, καθώς οι λειτουργοί του οργανισμού βρέθηκαν αντιμέτωποι με την απώλεια πρόσβασης στο πληροφοριακό περιεχόμενο του συστήματος. Αυτό σήμαινε ότι η ηλεκτρονική πληροφορία που απαιτείται για τη διαχείριση των νομικών υποθέσεων του Δημοσίου δεν ήταν διαθέσιμη. Για έναν οργανισμό με αποστολή τη νομική υποστήριξη και εκπροσώπηση του Ελληνικού Δημοσίου, η πρόσβαση στα συγκεκριμένα δεδομένα δεν αποτελεί απλώς ζήτημα ευκολίας, αλλά βασική προϋπόθεση για την ομαλή άσκηση του έργου του.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες υπήρξε επικοινωνία της κυβέρνησης με τους κυβερνοπειρατές, ενώ εκτιμάται ότι το πληροφοριακό σύστημα θα μπορέσει να επανέλθει σε λειτουργία σύντομα. Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, παραμένει ανοικτό, καθώς δεν έχουν δημοσιοποιηθεί στοιχεία για το εάν υπήρξε οικονομική συμφωνία και, εφόσον υπήρξε, με ποιον τρόπο συνδέεται με την ανάκτηση ή επιστροφή των δεδομένων. Παράλληλα, παραμένουν άγνωστες αρκετές από τις τεχνικές λεπτομέρειες της επίθεσης. Δεν έχει αποσαφηνιστεί δημόσια με ποιον ακριβώς τρόπο κατάφεραν οι δράστες να εισέλθουν στο πληροφοριακό περιβάλλον του ΝΣΚ, για πόσο χρονικό διάστημα παρέμειναν μέσα στο σύστημα και ποιο ακριβώς τμήμα των δεδομένων επηρεάστηκε από την επίθεση.
Τα ερωτήματα αυτά αναμένεται να βρεθούν στο επίκεντρο της τεχνικής διερεύνησης του περιστατικού, η οποία θα πρέπει να φωτίσει τόσο τον τρόπο εισόδου των δραστών όσο και την πραγματική έκταση της ζημιάς.
Στο επίκεντρο το εφεδρικό σύστημα. Υλοποιείται η αναβάθμιση του πληροφοριακού συστήματος
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά παράλληλα το ζήτημα της εφεδρείας και της ύπαρξης δεύτερου συστήματος για την προστασία και ανάκτηση των δεδομένων.
Μετά την κυβερνοεπίθεση προκύπτει ότι κατά τον χρόνο του περιστατικού δεν βρισκόταν σε λειτουργία δεύτερο εφεδρικό σύστημα backup για το πληροφοριακό σύστημα του ΝΣΚ. Στον διαγωνισμό που πραγματοποιήθηκε το 2023 είχε προβλεφθεί η δημιουργία υποστηρικτικής υποδομής δεδομένων, η οποία όμως δεν είχε ακόμη τεθεί σε λειτουργία, με την ενεργοποίησή της να αναμένεται το 2027. Η συγκεκριμένη παράμετρος αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς το backup αποτελεί την τελευταία γραμμή άμυνας ενός κρίσιμου πληροφοριακού συστήματος όταν αυτό δεχθεί καταστροφικό πλήγμα. Είναι ο μηχανισμός που επιτρέπει την επαναφορά δεδομένων και λειτουργιών μετά από σοβαρή βλάβη, απώλεια ή κυβερνοεπίθεση. Στην περίπτωση του ΝΣΚ, το περιστατικό έφερε με τον πλέον σκληρό τρόπο στην επιφάνεια το κόστος που μπορεί να έχει η απουσία μιας πλήρως λειτουργικής υποδομής ανάκτησης.
Την ίδια ώρα, σε εξέλιξη βρίσκεται ο σχεδιασμός για την αναβάθμιση του πληροφοριακού συστήματος του ΝΣΚ, γεγονός που αποκτά πλέον διαφορετική βαρύτητα μετά την κυβερνοεπίθεση. Το 2023 είχε ανακοινωθεί η υπογραφή σύμβασης της Uni.Systems με την Κοινωνία της Πληροφορίας για το έργο «Εκσυγχρονισμός του Ολοκληρωμένου Πληροφοριακού Συστήματος του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους και Αναβάθμιση Ψηφιακών Υπηρεσιών αυτού». Η αξία της σύμβασης είχε ανέλθει σε 7 εκατ. ευρώ πλέον ΦΠΑ. Στόχος του έργου είναι η αναβάθμιση του πληροφοριακού περιβάλλοντος και των ψηφιακών υπηρεσιών του ΝΣΚ, στο πλαίσιο της μετάβασης του οργανισμού σε ένα σύγχρονο ψηφιακό μοντέλο λειτουργίας. Μετά το περιστατικό, ωστόσο, η ψηφιακή αναβάθμιση αποκτά μια ακόμη πιο κρίσιμη διάσταση. Δεν αρκεί πλέον η ανάπτυξη νέων εφαρμογών και υπηρεσιών. Η αναβάθμιση θα πρέπει να συνοδεύεται από ισχυρότερες δικλίδες κυβερνοασφάλειας, εφεδρικές υποδομές και μηχανισμούς άμεσης ανάκτησης, ώστε μια νέα επίθεση να μην μπορεί να παραλύσει την ψηφιακή λειτουργία του οργανισμού.
Δεν είναι το πρώτο σοβαρό περιστατικό
Η επίθεση στο ΝΣΚ δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό για τις ψηφιακές υποδομές του Δημοσίου. Έρχεται να προστεθεί σε μια σειρά σοβαρών κυβερνοεπιθέσεων που έχουν προκαλέσει προβλήματα σε κρίσιμους δημόσιους οργανισμούς. Μεταξύ αυτών βρίσκεται η πρόσφατη επίθεση στον ΟΑΣΑ και στο σύστημα τηλεματικής, το οποίο παρέμεινε εκτός λειτουργίας για αρκετές ημέρες, αλλά και η επίθεση ransomware που είχε πλήξει τα πληροφοριακά συστήματα των ΕΛΤΑ το 2022, προκαλώντας σημαντικές δυσλειτουργίες.
Το περιστατικό στο ΝΣΚ ενισχύει πλέον την εικόνα ότι οι ψηφιακές υποδομές του Δημοσίου αποτελούν κρίσιμους στόχους για οργανωμένες κυβερνοεπιθέσεις. Η συγκεκριμένη περίπτωση, μάλιστα, έχει ιδιαίτερο βάρος, καθώς στο στόχαστρο βρέθηκε ένας οργανισμός που βρίσκεται στον πυρήνα της νομικής υποστήριξης και εκπροσώπησης του Ελληνικού Δημοσίου. Η πλήρης αποτίμηση της επίθεσης θα πρέπει να δώσει απαντήσεις σε μια σειρά από κρίσιμα ερωτήματα: πώς έγινε η αρχική διείσδυση, ποια δεδομένα επηρεάστηκαν, πόσο καιρό παρέμειναν οι δράστες στο σύστημα, ποια μέτρα ελήφθησαν για την αντιμετώπισή τους και πόσος χρόνος θα χρειαστεί μέχρι την πλήρη αποκατάσταση.
