του Γιάννη Χαλαβαζή.
Στους τελευταίους μήνες της πορείας του πορεύεται το Ταμείο Ανάκαμψης στους οποίους μεταφέρονται πλέον τα κρίσιμα «στοιχήματα» της υλοποίησης του Εθνικού Σχεδίου «Ελλάδα 2.0». Σύμφωνα με όσα συζητήθηκαν χθες στην κυβερνητική Επιτροπή τον Αύγουστο αναμένεται να κατατεθούν τα δύο τελευταία αιτήματα πληρωμών, στα οποία συγκεντρώνεται το 37% των συνολικών στόχων και οροσήμων του Προγράμματος. Το μεγάλο ποσοστό υλοποίηση είναι ενδεικτικό της οπισθοβαρούς πορείας του Προγράμματος, αλλά και δείχνει σαφέστατα ότι ο χρόνος είναι ιδιαίτερα πιεστικός για έγκαιρες υλοποιήσεις. Αποτέλεσμα αυτής της πραγματικότητας είναι η Ελλάδα να καλείται να καλύψει σε περιορισμένο χρόνο ένα δυσανάλογα μεγάλο μέρος των δεσμεύσεών της, κάτι που συμβαίνει και σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες που μετέχουν στο RRF.
Το τελευταία αιτήματα χρηματοδότησης αφορούν, το 8ο στους δανειακούς πόρους και το 9ο για τις επιχορηγήσεις. Θα συνοδεύονται υποχρεωτικά από την επίτευξη 143 οροσήμων, που είναι περισσότερα από το ένα τρίτο των 382 που έχει συμφωνήσει συνολικά η χώρα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Ετσι ένα σημαντικό τμήμα του Προγράμματος μεταφέρεται χρονικά στο παρά πέντε, αυξάνοντας την πίεση στη δημόσια διοίκηση και τις επιχειρήσεις υλοποίησης και φυσικά τον κίνδυνο «αστοχιών».
Σκέρτσος: «Δεν είχαμε επαρκή αριθμό ώριμων έργων»
Ο υπουργός Επικρατείας Άκης Σκέρτσος απέδωσε τη χαμηλή ταχύτητα των πρώτων ετών στο γεγονός ότι το ελληνικό Ταμείο Ανάκαμψης σχεδιάστηκε χωρίς επαρκές απόθεμα ώριμων έργων. Ετσι η Κυβέρνηση αναγνωρίζει εμμέσως την καθυστέρηση, επιχειρώντας να τη δικαιολογήσει, αναφέροντας ότι στην περίοδο 2020-2021 η χώρα δεν διέθετε έτοιμες παρεμβάσεις προς άμεση ένταξη, σε αντίθεση με χώρες όπως η Ιταλία, που αξιοποίησαν έργα ήδη χρηματοδοτούμενα σε εθνικό επίπεδο.
Το αποτέλεσμα αυτής της επιλογής ή αδυναμίας είναι σήμερα εμφανή με 177 «ορόσημα» να παραμένουν παραμένουν ανοιχτά για τα οποία ο κυβερνητικός σχεδιασμός προβλέπει ότι πάνω από το 50% αυτών θα πρέπει να ολοκληρωθεί μέσα σε μόλις οκτώ μήνες. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται κομβικές παρεμβάσεις, όπως η ολοκλήρωση της Κτηματογράφησης, η κατάρτιση εθνικής στρατηγικής για τη Στέγαση και η δημιουργία του «εργοστασίου» Τεχνητής Νοημοσύνης «Φάρος» στο Λαύριο..
Ποια είναι η πραγματική ικανότητα απορρόφησης;
Στο οικονομικό σκέλος, οι συνολικές εκταμιεύσεις αναμένεται να φτάσουν τα 12,5 δισ. ευρώ, ωστόσο το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πλέον το ύψος των πόρων, αλλά η ικανότητα απορρόφησης και ουσιαστικής υλοποίησης των δεσμεύσεων εντός ασφυκτικών προθεσμιών. Καθώς το Ταμείο Ανάκαμψης οδεύει προς τη λήξη του, η επιτυχία ή η αποτυχία του «Ελλάδα 2.0» θα κριθεί, προφανώς, όχι στις εξαγγελίες, αλλά στην αντοχή του κρατικού μηχανισμού και των αναδόχων των έργων να παραδοθούν τα έργα εν λειτουργία εγκαίρως και χωρίς εκπτώσεις στο αρχικό περίγραμμα.
Αγώνας δρόμου για τα 204 «ορόσημα»
Το πραγματικό μέγεθος της συντονισμού, δυσκολίας και υλοποίησης για το Ταμείο Ανάκαμψης αποτυπώνεται στον αριθμό «177», που είναι τα «ορόσημα», που είναι σε εκκρεμότητα υλοποίησης. Αν συνυπολογιστούν και τα 27 ορόσημα που περιλαμβάνονται στα τελευταία αιτήματα (6ο) των πληρωμών δανείων και στο (7ο) πληρωμών επιχορηγήσεων, τα οποία έχουν κατατεθεί από τον περασμένο Δεκέμβριο αλλά παραμένουν χωρίς έγκριση από την Κομισιόν, τότε ο συνολικός αριθμός εκτοξεύεται στα 204 ορόσημα. Πρόκειται για το 53% των συνολικά 382 δεσμεύσεων του ελληνικού σχεδίου. Ετσι με αυστηρή θεώρηση η χώρα καλείται να υλοποιήσει πάνω από τα μισά «ορόσημα» του Προγράμματος μέσα σε μόλις οκτώ μήνες.
Την ίδια στιγμή, αλλαγές καταγράφονται και στη δομή των αιτημάτων πληρωμών. Στο σκέλος των δανείων, όπως ανακοινώθηκε, τα αιτήματα περιορίζονται σε οκτώ αντί για εννέα, γεγονός που συνεπάγεται συγχώνευση δύο αιτημάτων. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, η συγχώνευση θα πραγματοποιηθεί στο τελικό στάδιο, με το τελευταίο αίτημα να συγχωνεύεται στο 9ο και να παρουσιάζεται τελικά ως 8ο. Αυτό είναι μάι τεχνική λεπτομέρεια που υπογραμμίζει την πίεση χρόνου, την ανάγκη συμπύκνωσης εκκρεμοτήτων, αλλά και την συνεργασία που δείχνουν οι κοινοτικές υπηρεσίες προκειμένου να διευκολύνουν την κατάσταση.
Μετά τον Απρίλιο μεγαλώνουν οι δυσκολίες στα έργα ΤΠΕ/ICT
Από τον Απρίλιο και μετά τα αιτήματα πληρωμών που θα ακολουθήσουν, θα κριθούν από την επίτευξη σειράς κομβικών «οροσήμων». Στην κορυφή του καταλόγου των έργων Πληροφορικής βρίσκονται εκτός των άλλων:
- Η δημιουργία του εργοστασίου Τεχνητής Νοημοσύνης «Pharos», με στόχο την πρόσβαση σε δεδομένα, υπολογιστικούς πόρους
- Η κατάρτιση για νεοφυείς επιχειρήσεις και ΜμΕ.
- Η θεσμοθέτηση πλαισίου για τη διασφάλιση ποιότητας και ασφάλειας των ασθενών στην υγειονομική περίθαλψη,
- Η ολοκλήρωση της κτηματογράφησης,
- Η εκτόξευση και τοποθέτηση σε τροχιά 13 μικροδορυφόρων,
- Η ψηφιοποίηση ενός δισεκατομμυρίου σελίδων κρατικών αρχείων.
- Οι αναβαθμίσεις δικαστικών κτιρίων και πληροφοριακών συστημάτων των πολιτικών και ποινικών δικαστηρίων, του Ελεγκτικού Συνεδρίου και του Εθνικού Ποινικού Μητρώου. Παρεμβάσεις που εδώ και χρόνια χαρακτηρίζονται διαχρονικά προβληματικές.
- Σειρά έργων που έχουν μεν υλοποιηθεί σε ικανό ποσοστό, αλλά είναι πιεστική η οριστική του παραλαβή.
Πέραν των έργων που ανήκουν στο ευρύτερο πεδίο των Ψηφιακής Διακυβέρνησης, εκκρεμεί ένα ευρύ φάσμα οροσήμων, που αφορά σε σχεδόν κάθε τομέα Δημόσιας Διοίκησης και Πολιτικής: από την ολοκλήρωση της Εθνικής Στρατηγικής Στέγασης και τη λειτουργία Ανώτατης Σχολής Παραστατικών Τεχνών, έως τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης και τα Ειδικά Χωροταξικά Πλαίσια για ΑΠΕ, Τουρισμό και Βιομηχανία. Στον κατάλογο περιλαμβάνονται ακόμη η ολοκλήρωση της μεταρρύθμισης του ΟΣΕ, η παράδοση του βόρειου τμήματος του Ε-65, η κυκλοφορία 425 ηλεκτρικών λεωφορείων σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη και η ηλεκτρική διασύνδεση νησιών των Κυκλάδων.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν και τα έργα κοινωνικών υποδομών όπως: η ανακαίνιση 80 νοσοκομείων και 156 Κέντρων Υγείας, η υλοποίηση 150 έργων οδικής ασφάλειας, 50 έργων ύδρευσης και 70 έργων επεξεργασίας λυμάτων, καθώς και η ενεργειακή αναβάθμιση 100.000 κατοικιών, εκ των οποίων τουλάχιστον 20.400 αφορούν ευάλωτα νοικοκυριά.
Ποιος είναι ο ρεαλιστικό στόχος απορρόφησης;
Οι εκταμιεύσεις για το σύνολο αυτών των οροσήμων, μαζί με σειρά άλλων που δεν περιγράφονται αναλυτικά, συνδέονται με εκταμιεύσεις ύψους 12,5 δισ. ευρώ, από τα συνολικά 36 δισ. ευρώ του ελληνικού προγράμματος. Όπως έχει δηλώσει η Γενική Γραμματέας Συντονισμού του Κυβερνητικού Έργου, Εύη Δραμαλιώτη, ο στόχος παραμένει η υλοποίηση του 100% των δεσμεύσεων. Το ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι πια ο στόχος, αλλά αν επαρκούν ο χρόνος και οι αντοχές του κρατικού μηχανισμού και των αναδόχων των έργων για να επιτευχθεί εξ ολοκλήρου ο τελικός στόχος της απορροφητικότητας των πόρων του RRF τουλάχιστον στο ρεαλιστικό ποσοστό άνω του 85 με 90% και να μην χρειαστεί η μεταφορά σημαντικών πόρων στον κρατικό προϋπολογισμό και στο επόμενο ΕΣΠΑ.
