του ΓΙΑΝΝΗ ΧΑΛΑΒΑΖΗ.
Σε δύο διακριτές φάσεις προγραμματίζεται η άφιξη εκπροσώπων των ευρωπαϊκών θεσμών στην Αθήνα, σε μια περίοδο αυξημένης δημοσιονομικής και μεταρρυθμιστικής επιτήρησης. Στόχος της πρώτης φάσης είναι η συνολική αποτίμηση της πορείας της ελληνικής οικονομίας στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού εξαμήνου και της μεταπρογραμματικής εποπτείας, ενώ η δεύτερη θα επικεντρωθεί αποκλειστικά στην πρόοδο υλοποίησης του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF), το οποίο εισέρχεται πλέον στην πιο κρίσιμη φάση εφαρμογής του μέχρι την οριστική ολοκλήρωσή του, το καλοκαίρι του ’26.
Τα τεχνικά κλιμάκια αναμένεται να πραγματοποιήσουν σειρά επαφών με τα συναρμόδια υπουργεία εντός των επόμενων ημερών, εξετάζοντας τη δημοσιονομική σταθερότητα, τη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών και τη συμμόρφωση της χώρας με τους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες, ενόψει και της σταδιακής επαναφοράς του Συμφώνου Σταθερότητας. Σε δεύτερο χρόνο, πιθανότατα στις αρχές της Άνοιξης, ειδικά κλιμάκια θα αξιολογήσουν τον βαθμό επίτευξης των οροσήμων του RRF, με έμφαση στην απορροφητικότητα και στην ποιότητα των επενδυτικών παρεμβάσεων.
Ισχυρά δημοσιονομικά μεγέθη, αλλά με δομικές προκλήσεις
Στο τραπέζι των συζητήσεων θα τεθούν τα τελικά δημοσιονομικά στοιχεία του 2025, τα οποία εμφανίζουν σημαντική υπέρβαση των στόχων. Σύμφωνα με τα προσωρινά στοιχεία του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, τα φορολογικά έσοδα ανήλθαν σχεδόν στα 72 δισ. ευρώ, καταγράφοντας ιστορικό υψηλό. Ωστόσο, τεχνοκρατικές πηγές επισημαίνουν ότι η αύξηση αυτή δεν αποτυπώνει απαραίτητα διαρθρωτική βελτίωση της φορολογικής βάσης, καθώς σε μεγάλο βαθμό συνδέεται με τον πληθωρισμό και την αυξημένη απόδοση των έμμεσων φόρων.
Το πρωτογενές πλεόνασμα ξεπέρασε τα 8 δισ. ευρώ, υπερκαλύπτοντας τον στόχο κατά περίπου 2,7 δισ. ευρώ, γεγονός που δημιουργεί πρόσθετο δημοσιονομικό χώρο. Υπό αυτή την προϋπόθεση, η κυβέρνηση εξετάζει το ενδεχόμενο νέων στοχευμένων παρεμβάσεων μετά το Πάσχα, με βασικό ζητούμενο τη διατήρηση της δημοσιονομικής πειθαρχίας και την αποφυγή μόνιμων μέτρων που θα επιβαρύνουν τα επόμενα έτη. Η τελική μορφή των παρεμβάσεων θα εξαρτηθεί από τις πιστοποιήσεις των ευρωπαϊκών θεσμών.
Ορόσημα, πιστοποιήσεις και πολιτικές αποφάσεις
Το τέλος Φεβρουαρίου σηματοδοτεί το οριστικό κλείσιμο του δημοσιονομικού έτους 2025, ενώ εντός του πρώτου δεκαπενθημέρου του Μαρτίου θα δημοσιοποιηθούν τα στοιχεία για το δ’ τρίμηνο, τα οποία θα καθορίσουν τον τελικό ρυθμό μεγέθυνσης της οικονομίας. Στις 21 Απριλίου, Eurostat και ΕΛΣΤΑΤ θα επικυρώσουν τα τελικά δεδομένα, από τα οποία θα κριθεί τόσο το εύρος των παρεμβάσεων για το 2026 όσο και η αξιοπιστία της χώρας έναντι των αγορών και των ευρωπαϊκών εταίρων.
Παράλληλα, το Ταμείο Ανάκαμψης εισέρχεται σε φάση αυξημένων πιέσεων. Με χρονικό ορίζοντα λήξης τον Αύγουστο του 2026 και χωρίς ακόμη σαφή ένδειξη παράτασης, η Ελλάδα καλείται να ολοκληρώσει 178 ορόσημα έως τον Σεπτέμβριο, σε ένα περιβάλλον περιορισμένων διοικητικών δυνατοτήτων και καθυστερήσεων σε κρίσιμες μεταρρυθμίσεις.
Τα «ορόσημα» της Ψηφιακής Διακυβέρνησης
Η ψηφιακή διακυβέρνηση στο πλαίσιο του RRF εντάσσεται κυρίως στον Πυλώνα 2: Ψηφιακός Μετασχηματισμός του Εθνικού Σχεδίου «Ελλάδα 2.0» και περιλαμβάνει σαφώς ορισμένα ορόσημα και στόχους που συνδέονται με αιτήματα πληρωμής προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Συνολικά, ο πυλώνας περιλαμβάνει περισσότερα από 70 ορόσημα και στόχους, με προϋπολογισμό άνω των 2,1 δισ. ευρώ. Στον τομέα της ψηφιακής διακυβέρνησης, βασικά ορόσημα αφορούν την επέκταση του gov.gr, με στόχο την παροχή άνω των 1.500 ψηφιακών υπηρεσιών έως το τέλος του προγράμματος, την υποχρεωτική διαλειτουργικότητα μητρώων του Δημοσίου μέσω του Κέντρου Διαλειτουργικότητας, καθώς και την κατάργηση της προσκόμισης δικαιολογητικών που ήδη τηρούνται σε κρατικές βάσεις δεδομένων. Συγκεκριμένο milestone αποτέλεσε η ολοκλήρωση και λειτουργία του Εθνικού Μητρώου Διαδικασιών – ΜΙΤΟΣ, καθώς και η θεσμοθέτηση της αρχής «μόνον άπαξ» (once-only principle). Στον τομέα της δικαιοσύνης, ορόσημα περιλαμβάνουν την ανάπτυξη και παραγωγική λειτουργία του Ολοκληρωμένου Πληροφοριακού Συστήματος Δικαιοσύνης, την ψηφιοποίηση αρχείων πολιτικών και διοικητικών δικαστηρίων και την καθιέρωση της ηλεκτρονικής κατάθεσης και παρακολούθησης δικογράφων. Στη φορολογική και οικονομική διοίκηση, έχουν τεθεί και επιτευχθεί στόχοι που αφορούν την πλήρη ψηφιοποίηση διαδικασιών της ΑΑΔΕ, την επέκταση της ηλεκτρονικής τιμολόγησης και τη διασύνδεση ταμειακών μηχανών με την ΑΑΔΕ. Παράλληλα, σημαντικά ορόσημα αφορούν την ανάπτυξη ευρυζωνικών υποδομών (Ultra Fast Broadband, 5G corridors), με ποσοτικούς στόχους κάλυψης απομακρυσμένων περιοχών, καθώς και δράσεις αναβάθμισης ψηφιακών δεξιοτήτων δημοσίων υπαλλήλων, με δεκάδες χιλιάδες ωφελούμενους. Μέχρι τα τέλη του 2024, η Ελλάδα είχε ολοκληρώσει πάνω από το ένα τρίτο των συνολικών οροσήμων και στόχων του RRF, συμπεριλαμβανομένου σημαντικού μέρους των ψηφιακών δράσεων, γεγονός που επέτρεψε την υποβολή διαδοχικών αιτημάτων πληρωμής. Ωστόσο, το μεγαλύτερο βάρος των οροσήμων ψηφιακής διακυβέρνησης συγκεντρώνεται στο διάστημα 2025–2026, καθώς τότε πρέπει να αποδειχθεί όχι μόνο η θεσμική ολοκλήρωση, αλλά και η πλήρης παραγωγική λειτουργία των πληροφοριακών συστημάτων και η πραγματική χρήση τους από πολίτες και επιχειρήσεις.
Προειδοποιήσεις και κίνδυνος απώλειας πόρων
Ιδιαίτερο βάρος έχουν οι πρόσφατες προειδοποιήσεις του διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννη Στουρνάρα, ο οποίος επισημαίνει ότι περίπου 11,4 δισ. ευρώ από τα συνολικά 36 δισ. του Ταμείου δεν έχουν ακόμη περάσει στην πραγματική οικονομία. Το στοιχείο αυτό ενισχύει τις ανησυχίες για τον κίνδυνο απώλειας πόρων, ειδικά στο σκέλος των επιχορηγήσεων.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και ανάλυση της Eurobank, η οποία καταγράφει χαμηλότερη του αναμενόμενου αξιοποίηση των επιχορηγήσεων, υπογραμμίζοντας την ανάγκη επιτάχυνσης των διαδικασιών, ενίσχυσης της διοικητικής επάρκειας και καλύτερου συντονισμού μεταξύ κράτους και ιδιωτικού τομέα. Όπως τονίζεται, η επιτυχία του Ταμείου δεν αποτελεί μόνο ζήτημα απορρόφησης, αλλά κρίσιμο παράγοντα για τη μακροπρόθεσμη αναπτυξιακή δυναμική της χώρας.
