του Γιάννη Χαλαβαζή.
Και φτάσαμε στο τέλος των έργων του RRF οδεύοντας, εντός ολίγων μηνών (επτά το πάρα πολύ) στον οριστικό μηδενισμό των «ανεκτέλεστων» (ορολογία που ποτέ δεν την «χωνέψαμε») των αναδόχων εταιρειών, που τελικά φαίνεται πόσο αρνητικές επιπτώσεις σήμερα θα έχει η τελική πιστοποίηση υψηλού «ανεκτέλεστου». Και θα είναι αρνητικές, γιατί όσο μεγαλύτερες θα είναι, τόσο μεγαλύτερες είναι οι πιθανότητες να βεβαιωθούν «ανεκτέλεστες» πιστώσεις και φυσικά μη καταβλητέες στους αναδόχους.
Σήμερα καταγράψαμε την σημασία και τις επιπτώσεις που θα έχουν τα «ανεκτέλεστα» στις εταιρείες αναδόχους. Καταγράψαμε εκτός των άλλων τις διαδικασίες απένταξης και εναλλακτικής χρηματοδότησης, καθώς τα έργα του RRF, ακόμη και να περάσουν το χρονικό «ορόσημο» θα υλοποιηθούν από άλλες «διαδρομές».
Εν αρχή το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας
Το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας λειτουργεί βάσει της επίτευξης συγκεκριμένων οροσήμων και στόχων, όπως αυτά έχουν εγκριθεί στο Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Η εκταμίευση των πόρων από την Ευρωπαϊκή Ένωση δεν συνδέεται με την απλή υλοποίηση φυσικού αντικειμένου, αλλά με την επιβεβαιωμένη και εμπρόθεσμη ολοκλήρωση των προβλεπόμενων παραδοτέων. Ως εκ τούτου, η χρηματοδότηση από το RRF προϋποθέτει την πλήρη συμμόρφωση με τα εγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα και τις ποιοτικές απαιτήσεις, χωρίς δυνατότητα ευρείας ευελιξίας ή παράτασης.
Ρόλος και Ευθύνες των Υπουργείων ως Φορέων Υλοποίησης
Τα Υπουργεία, ως φορείς υλοποίησης και κύριοι δικαιούχοι των έργων του RRF, φέρουν την αποκλειστική ευθύνη για τον προγραμματισμό, την παρακολούθηση και την ορθή πιστοποίηση της προόδου των παρεμβάσεων. Οφείλουν να διασφαλίζουν ότι τα έργα εξελίσσονται σύμφωνα με τα εγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα, ότι τα παραδοτέα ανταποκρίνονται πλήρως στις τεχνικές και λειτουργικές προδιαγραφές και ότι η υποβολή στοιχείων προς τις αρμόδιες υπηρεσίες είναι ακριβής και πλήρης. Η έγκαιρη ενημέρωση για καθυστερήσεις ή αποκλίσεις αποτελεί κρίσιμο στοιχείο για την αποφυγή απώλειας χρηματοδότησης και για τη λήψη διορθωτικών μέτρων.
Καθυστέρηση Έργων και Απώλεια Επιλεξιμότητας στο RRF
Όταν ένα έργο δεν ολοκληρώνεται εντός των προβλεπόμενων χρονικών ορίων ή δεν πληροί τα εγκεκριμένα ορόσημα, καθίσταται μη επιλέξιμο για χρηματοδότηση από το RRF. Η μερική υλοποίηση ή η ελλιπής παράδοση παραδοτέων δεν επαρκεί για την εκταμίευση των σχετικών πόρων, εκτός εάν προβλέπεται ρητά διαφορετικά στο εγκεκριμένο πλαίσιο. Στις περιπτώσεις αυτές, οι δαπάνες που έχουν πραγματοποιηθεί δεν μπορούν να καλυφθούν από το Ταμείο Ανάκαμψης και παραμένουν ακάλυπτες σε επίπεδο ευρωπαϊκής χρηματοδότησης.
Διαδικασία Απένταξης και Εναλλακτικής Χρηματοδότησης
Σε περίπτωση διαπίστωσης ουσιώδους καθυστέρησης, το έργο δύναται να απενταχθεί από το χρηματοδοτικό σκέλος του RRF, κατόπιν σχετικής απόφασης των αρμόδιων υπηρεσιών και σε συντονισμό με την Ειδική Υπηρεσία Συντονισμού του Ταμείου Ανάκαμψης. Εφόσον το φυσικό αντικείμενο και οι δαπάνες πληρούν τα κριτήρια επιλεξιμότητας του ΕΣΠΑ 2021–2027, το έργο μπορεί να επανενταχθεί σε κατάλληλο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα, με νέα διοικητική πράξη και επικαιροποιημένο τεχνικό δελτίο. Σε αντίθετη περίπτωση, η συνέχιση και ολοκλήρωση του έργου καλύπτεται από εθνικούς πόρους, μέσω του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων (ΠΔΕ) ή του Τακτικού Προϋπολογισμού.
Διαχείριση Μερικώς Ολοκληρωμένων Παρεμβάσεων
Η φιλοσοφία του RRF δεν επιτρέπει γενικευμένη τμηματική αποζημίωση με βάση το ποσοστό υλοποίησης, αλλά στηρίζεται στην επίτευξη συγκεκριμένων και μετρήσιμων αποτελεσμάτων. Συνεπώς, έργα που βρίσκονται σε ενδιάμεσο στάδιο χωρίς να έχουν καλύψει τα προβλεπόμενα ορόσημα δεν αποζημιώνονται από το Ταμείο Ανάκαμψης. Η χρηματοδότηση της μερικής προόδου μεταφέρεται, κατά περίπτωση, σε άλλα χρηματοδοτικά εργαλεία ή σε εθνικούς πόρους, γεγονός που επιβαρύνει τον συνολικό δημοσιονομικό σχεδιασμό.
Έλεγχοι, Δημοσιονομικές Διορθώσεις και Ευθύνες
Σε περιπτώσεις όπου διαπιστώνεται ανακριβής ή παραπλανητική πιστοποίηση ολοκλήρωσης, πλημμελής έλεγχος των παραδοτέων ή απόκρυψη ουσιωδών στοιχείων, ενεργοποιούνται οι μηχανισμοί δημοσιονομικών διορθώσεων και καταλογισμών. Τα αχρεωστήτως καταβληθέντα ποσά αναζητούνται, ενώ παράλληλα ενδέχεται να προκύψουν διοικητικές, πειθαρχικές ή και ποινικές ευθύνες για τα αρμόδια όργανα. Η διασφάλιση της διαφάνειας και της αξιοπιστίας των διαδικασιών αποτελεί, επομένως, βασική προϋπόθεση για τη διατήρηση της χρηματοδότησης.
Επιπτώσεις στον Δημοσιονομικό και Αναπτυξιακό Προγραμματισμό
Η απώλεια πόρων του RRF λόγω καθυστερήσεων επιβαρύνει άμεσα τον κρατικό προϋπολογισμό και περιορίζει τη δυνατότητα χρηματοδότησης νέων παρεμβάσεων. Παράλληλα, επηρεάζει αρνητικά την απορρόφηση των διαθέσιμων ευρωπαϊκών κονδυλίων και υπονομεύει τον συνολικό αναπτυξιακό σχεδιασμό. Για τον λόγο αυτό, η συστηματική παρακολούθηση της προόδου, η έγκαιρη αναθεώρηση χρονοδιαγραμμάτων και η προληπτική διαχείριση κινδύνων αποτελούν κρίσιμους παράγοντες επιτυχίας.
Συμπεράσματα
Η χρηματοδότηση έργων Υπουργείων από το Ταμείο Ανάκαμψης προϋπέθετε από την έναρξή του αυστηρή τήρηση των εγκεκριμένων οροσήμων και των χρονικών δεσμεύσεων. Έργα που δεν ολοκληρώνονται εμπρόθεσμα ή δεν πληρούν τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις δεν χρηματοδοτούνται από το RRF και καλύπτονται, κατά περίπτωση και αν είναι δυνατόν, είτε από το ΕΣΠΑ είτε από εθνικούς πόρους. Η έγκαιρη διοικητική εποπτεία, η αξιόπιστη πιστοποίηση και η υπεύθυνη διαχείριση των πόρων αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες για τη διασφάλιση της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης και τη βιωσιμότητα των δημόσιων επενδύσεων, που όμως δεν αποτελούν την «κανονικότητα» στην ομαλή χρηματοδότησή τους, αλλά εναλλακτική λύση.
