Αποκλειστική συνέντευξη του υφυπουργού Κλιματικής Κρίσης & Πολιτικής Προστασίας, Κώστα Κατσαφάδου, στο περιοδικό SMART CITIES και στη Σοφία Μυττά
Οι ακραίες καιρικές συνθήκες, οι καταστροφικές πυρκαγιές και τα έντονα πλημμυρικά φαινόμενα των τελευταίων ετών έχουν μετατρέψει την πολιτική προστασία σε ένα από τα πιο κρίσιμα πεδία δημόσιας πολιτικής. Η αποτελεσματικότητα του κρατικού μηχανισμού, η ταχύτητα αποζημίωσης των πληγέντων και η αξιοποίηση της τεχνολογίας για την πρόληψη και διαχείριση κρίσεων βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης. Σε αυτή τη συγκυρία, ο Υφυπουργός Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, Κώστας Κατσαφάδος, μιλά στο 6ο τεύχος του περιοδικού Smart–Cities για τις αλλαγές στον μηχανισμό πολιτικής προστασίας, τη μετάβαση σε ένα πιο ψηφιοποιημένο και συντονισμένο μοντέλο διαχείρισης κρίσεων, τις προκλήσεις της κλιματικής κρίσης και το κατά πόσο το κράτος είναι πλέον καλύτερα προετοιμασμένο απέναντι σε φαινόμενα που γίνονται ολοένα και πιο συχνά και έντονα.
Κύριε Υφυπουργέ, πώς αξιολογεί το Υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας την ανταπόκριση της χώρας στις πρόσφατες ακραίες καιρικές συνθήκες και τι έχει αλλάξει σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια;
Η αξιολόγηση της ανταπόκρισης της χώρας στα πρόσφατα ακραία καιρικά φαινόμενα δεν γίνεται με γενικούς όρους, αλλά με συγκεκριμένους επιχειρησιακούς δείκτες: τον χρόνο ενεργοποίησης του μηχανισμού, τον χρόνο απόκρισης των δυνάμεων, τον βαθμό διαλειτουργικότητας μεταξύ των εμπλεκόμενων φορέων, την αποτελεσματικότητα των προληπτικών εκκενώσεων και τη διαχείριση των συνεπειών μετά το φαινόμενο. Σε σύγκριση με τα προηγούμενα χρόνια, έχουν ήδη υλοποιηθεί ουσιαστικές θεσμικές και επιχειρησιακές παρεμβάσεις. Με την ψήφιση δε, του νομοσχεδίου τον Φεβρουάριο, θεσμοθετούμε ένα σύγχρονο και συνεκτικό σύστημα πολιτικής προστασίας, που μετατρέπει την αποσπασματική αντίδραση σε ενεργητική πρόληψη. Δημιουργούμε δηλαδή έναν επιστημονικά τεκμηριωμένο μηχανισμό λήψης αποφάσεων, με σαφείς κανόνες, ενιαία αλυσίδα διοίκησης και σύγχρονα εργαλεία, όπως η επιχειρησιακή μετεωρολογία και η προδιαγεγραμμένη καύση. Η διαχείριση των κρίσεων στηρίζεται πλέον σε αξιόπιστα δεδομένα και κοινά πρότυπα λειτουργίας, ενισχύοντας την ταχύτητα, την αποτελεσματικότητα και την ασφάλεια των αποφάσεων. Παράλληλα, επενδύουμε στην εκπαίδευση, στην επαγγελματική συγκρότηση των στελεχών και στον οργανωμένο εθελοντισμό, διασφαλίζοντας ουσιαστική συνεργασία και διαλειτουργικότητα.
Τι αλλαγές γίνονται ή σχεδιάζονται ώστε οι αποζημιώσεις και η κρατική βοήθεια προς τους πληγέντες πολίτες να δίνονται πιο γρήγορα και πιο αποτελεσματικά;
Προωθείται νομοθετική πρωτοβουλία για τη ριζική αναμόρφωση του συστήματος οικονομικής ενίσχυσης, με βασικό στόχο την πλήρη ψηφιοποίηση και απλούστευση όλων των σταδίων της διαδικασίας, από την υποβολή της αίτησης έως και την τελική καταβολή της αποζημίωσης. Με το νέο πλαίσιο, επιταχύνουμε την καταγραφή ζημιών μέσω ψηφιακών εργαλείων και διαλειτουργικών συστημάτων και διασφαλίζουμε ταχύτερη καταβολή αποζημιώσεων, με πλήρη διαφάνεια. Η έγκαιρη και αξιόπιστη συλλογή στοιχείων συνδέεται άμεσα με την ταχύτητα πληρωμής, ώστε να μειώνεται η γραφειοκρατία και να περιορίζονται οι καθυστερήσεις. Στόχος μας είναι ένα σταθερό και λειτουργικό πλαίσιο αποκατάστασης και αποζημίωσης, που θα επιτρέπει στους πολίτες να γνωρίζουν τι δικαιούνται, πότε το δικαιούνται και με ποια διαδικασία. Ένα σύστημα που βάζει στο επίκεντρο τον πολίτη και εγγυάται ταχύτητα, αποτελεσματικότητα στη στήριξη μετά από κάθε φυσική καταστροφή.
Με βάση την εμπειρία από περιοχές που δοκιμάστηκαν έντονα (και φέτος αλλά και πέρυσι) από τις καιρικές καταστροφές, πώς έχει βελτιωθεί ο συντονισμός του Υπουργείου με τις τοπικές αρχές και τους Δήμους;
Η εμπειρία από τις πρόσφατες φυσικές καταστροφές αποτέλεσε κρίσιμο σημείο ανασχεδιασμού του τρόπου συνεργασίας μεταξύ του Υπουργείου, των Περιφερειών και των Δήμων. Η βασική τομή που έχει επιτευχθεί αφορά τη μετάβαση από ένα αποσπασματικό και συχνά βραδυκίνητο μοντέλο συνεργασίας σε ένα δομημένο σύστημα συντονισμού, με σαφώς καθορισμένους ρόλους, συγκεκριμένες αρμοδιότητες και προκαθορισμένα επιχειρησιακά στάδια σε κάθε φάση διαχείρισης της κρίσης. Στη Γενική Γραμματεία Αποκατάστασης Φυσικών Καταστροφών εφαρμόζεται πλέον συγκεκριμένη, τυποποιημένη διαδικασία, με σαφή πρωτόκολλα για την καταγραφή – αποτίμηση των ζημιών και την υποβολή και διαβίβαση αιτημάτων οικονομικής ενίσχυσης.
Ποια ψηφιακά εργαλεία και υποδομές αξιοποιεί το Υπουργείο για την καταγραφή ζημιών και τη διαχείριση κρίσεων και πώς αυτά συνδέονται με τον σχεδιασμό των «έξυπνων πόλεων»;
Η έννοια της «ανθεκτικότητας» και ο όρος «έξυπνη πόλη» έχουν πλέον αποκτήσει ουσιαστικό περιεχόμενο, ιδιαίτερα υπό το πρίσμα της κλιματικής κρίσης, η οποία επηρεάζει κάθε πτυχή της κοινωνικής και οικονομικής ζωής. Η ψηφιακή μετάβαση δεν αποτελεί απλώς τεχνολογική επιλογή, αλλά βασικό εργαλείο ενίσχυσης της ανθεκτικότητας των πόλεων και των τοπικών κοινωνιών. Στόχος μας είναι η διαμόρφωση μιας ευρύτερης κουλτούρας ανθεκτικότητας, όπου η τεχνολογία λειτουργεί προληπτικά και όχι μόνο κατασταλτικά. Μέσα από τον ψηφιακό μετασχηματισμό, ενισχύουμε την ικανότητα του κράτους και της αυτοδιοίκησης να προβλέπουν, να προετοιμάζονται και να ανταποκρίνονται ταχύτερα και αποτελεσματικότερα στις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής.
Καθώς αυξάνεται η χρήση ψηφιακών συστημάτων, πώς διασφαλίζεται η προστασία των προσωπικών δεδομένων των πολιτών που λαμβάνουν κρατική αρωγή;
Η ενίσχυση των ψηφιακών συστημάτων στη διαχείριση κρίσεων και στην παροχή κρατικής αρωγής συνοδεύεται αναπόσπαστα από ένα αυστηρό και σαφώς οριοθετημένο πλαίσιο προστασίας προσωπικών δεδομένων. Η ψηφιακή μετάβαση δεν συνεπάγεται σε καμία περίπτωση χαλάρωση των εγγυήσεων προστασίας. Κάθε στάδιο της διαδικασίας -από την υποβολή αίτησης έως την καταβολή της ενίσχυσης- διέπεται από συγκεκριμένα πρωτόκολλα ασφάλειας. Στόχος μας είναι ένα σύστημα κρατικής αρωγής που να συνδυάζει ταχύτητα και αποτελεσματικότητα με απόλυτη θεσμική θωράκιση της ιδιωτικότητας των πολιτών.
Πώς υποστηρίζεται η εκπαίδευση και η ενεργή συμμετοχή των εθελοντών και των τοπικών κοινωνιών στην πρόληψη και αντιμετώπιση κρίσεων;
Με το νομοσχέδιο Ενεργός Μάχη, το κράτος αναγνωρίζει με σαφή τρόπο την καθοριστική συμβολή των εθελοντών του Πυροσβεστικού Σώματος και της Πολιτικής Προστασίας. Εκτός από την απαλλαγή από τα τέλη κυκλοφορίας για τα οχήματα των οργανώσεων που είναι εγγεγραμμένες στο μητρώο, προβλέπεται και άμεση οικονομική στήριξη για κάλυψη δαπανών όπως καύσιμα, διόδια και μετακινήσεις, με ισόποση κατανομή ανά οργάνωση, μέσω του προϋπολογισμού. Το νομοσχέδιο καταργεί την αποσπασματική και ασαφή διαχείριση του παρελθόντος, θεσμοθετώντας ένα πλαίσιο που αναδεικνύει τον εθελοντισμό ως αναπόσπαστο κομμάτι της διαχείρισης κρίσεων και της προστασίας των πολιτών, σε κάθε γωνιά της χώρας.
Με δεδομένη την αυξανόμενη ένταση των φυσικών φαινομένων, πώς αξιολογεί το Υπουργείο την επάρκεια των ανθρώπινων και υλικών πόρων για την πρόληψη και αντιμετώπιση καταστροφών;
Με δεδομένη την αυξανόμενη ένταση των φυσικών φαινομένων, το Υπουργείο αξιολογεί ότι οι ανθρώπινοι και υλικοί πόροι βρίσκονται σε πρωτοφανές επίπεδο ενίσχυσης. Το Πυροσβεστικό Σώμα φέτος θα αριθμεί περίπου 19.000 στελέχη -16.500 μόνιμους και πενταετείς και 2.500 εποχικούς- υπερκαλύπτοντας τις οργανικές θέσεις κατά 1.700 άτομα, κάτι που δεν παρατηρείται σε κανέναν άλλο τομέα του δημοσίου. Παράλληλα, ο προϋπολογισμός του Υπουργείου έχει αυξηθεί από 585 εκατομμύρια το 2022 σε 1,46 δισεκατομμύρια για το 2026, δηλαδή πάνω από 140% μέσα σε τέσσερα χρόνια, γεγονός που αποδεικνύει την ουσιαστική επένδυση τόσο στον ανθρώπινο παράγοντα όσο και στην πρόληψη. Με αυτά τα δεδομένα, μπορούμε να διασφαλίσουμε ταχύτερη, αποτελεσματικότερη και οργανωμένη αντιμετώπιση φυσικών καταστροφών σε όλη τη χώρα.
Ποιες είναι οι βασικές πολιτικές και δράσεις του Υπουργείου για την πρόληψη της κλιματικής κρίσης, πέρα από την άμεση διαχείριση έκτακτων φαινομένων;
Το Υπουργείο αντιμετωπίζει την πρόληψη της κλιματικής κρίσης ως αναπόσπαστο κομμάτι ενός ολιστικού συστήματος διαχείρισης φυσικών καταστροφών, που συνδυάζει την πρόληψη, την καταστολή και την αποκατάσταση. Η πρόληψη από μόνη της δεν μειώνει πλήρως την ένταση ή την πιθανότητα ενός φαινομένου. Στο πλαίσιο αυτό, αξιοποιούμε την Εθνική Βάση Δεδομένων, όπου όλοι οι δημόσιοι φορείς καταγράφουν κρίσιμες πληροφορίες για υποδομές, ευάλωτες περιοχές και μέσα προστασίας. Παράλληλα, οι Δήμοι υποχρεούνται να διατηρούν αναλυτικά και δημόσια σχέδια πρόληψης, τα οποία συνδέονται με τη βάση δεδομένων. Με αυτόν τον τρόπο, η πρόληψη δεν είναι θεωρητική ή γραφειοκρατική άσκηση, αλλά εργαλείο ουσιαστικής μείωσης κινδύνου και ενίσχυσης της ανθεκτικότητας των τοπικών κοινωνιών.
Με αφορμή την έκρηξη στο εργοστάσιο “Βιολάντα”, ποια συμπεράσματα έχουν εξαχθεί σε επίπεδο πρόληψης και τι μπορεί να αλλάξει ώστε να αποτραπούν αντίστοιχα περιστατικά στο μέλλον;
Η τραγωδία στο εργοστάσιο «Βιολάντα» μας υπενθυμίζει ότι το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη θεσμικού πλαισίου, οι κανόνες για τη λήψη μέτρων ασφαλείας υπάρχουν. Ωστόσο, η πρόληψη δεν μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά αν δεν υπάρχει εσωτερική κουλτούρα ασφάλειας μέσα στην ίδια την επιχείρηση. Αυτό σημαίνει ότι τα μέτρα ασφαλείας δεν πρέπει να παραμένουν μόνο στα χαρτιά, οι διαδικασίες πρέπει να δοκιμάζονται τακτικά και οι εργαζόμενοι να εκπαιδεύονται συνεχώς. Η ασφάλεια στην εργασία δεν είναι τυπική υποχρέωση συμμόρφωσης ούτε κόστος που μπορεί να περικοπεί, αποτελεί πυρήνα της επιχειρησιακής ευθύνης κάθε εταιρείας απέναντι στους εργαζόμενους της.
Κοιτάζοντας 5 έως 10 χρόνια μπροστά, ποιο είναι το όραμα του Υπουργείου για την προστασία των πολιτών και την προσαρμογή της χώρας στην κλιματική αλλαγή;
Κοιτάζοντας πέντε έως δέκα χρόνια μπροστά, το όραμα του Υπουργείου είναι να μετατρέψει την πρόληψη από μια γενική διαπίστωση σε συγκεκριμένη, θεσμοθετημένη και μετρήσιμη υποχρέωση με σαφές περιεχόμενο και πραγματική εφαρμογή. Ο συντονισμός, η πρόληψη, η επιχειρησιακή ετοιμότητα, η έγκαιρη κρατική αρωγή και η οργανωμένη αποκατάσταση δεν αντιμετωπίζονται ως ξεχωριστά κεφάλαια, αλλά ως αλληλένδετα στοιχεία μιας ενιαίας στρατηγικής. Το όραμά μας είναι μια χώρα που θα λειτουργεί με σταθερούς κανόνες, κοινή επιχειρησιακή γλώσσα, διαλειτουργικά συστήματα και ενεργό συμμετοχή της τοπικής αυτοδιοίκησης και των πολιτών. Μια χώρα πιο έτοιμη, πιο ανθεκτική και πιο ασφαλής απέναντι στις προκλήσεις της κλιματικής αλλαγής, με ένα κράτος που προλαμβάνει, ανταποκρίνεται και αποκαθιστά με ταχύτητα και διαφάνεια.
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ:
Από τη λειψυδρία στις πλημμύρες: Η ζωή στην εποχή των αντίθετων άκρων
