του Γιάννη Χαλαβαζή.
Την ώρα που οι δημότες δεν καλοβλέπουν ότι οι λογαριασμοί νερού αρχίζουν και «τσιμπάνε» και τα δημοτικά ταμεία να έχουν σοβαρά ελλείμματα από τους λογαριασμούς της ύδρευσης(!), ένα ακόμη πραγματικό και αποδεδειγμένο σκάνδαλο έρχεται να προστεθεί στον βαρύ κατάλογο της κακοδιαχείρισης δημόσιου χρήματος: οι υπερκοστολογημένες στις προμήθειες ψηφιακών υδρομέτρων από δήμους σε ολόκληρη τη χώρα.
Ένα έργο των ψηφιακών υδρομέτρων παρουσιάστηκε πριν χρόνια ως «τεχνολογική επανάσταση» στη διαχείριση του νερού. Όμως μετατράπηκε σε έναν μηχανισμό «απορρόφησης» ευρωπαϊκών και εθνικών πόρων με αδιαφανείς όρους και εξωφρενικές τιμές. Και πλέον, στο επίκεντρο των ερευνών βρίσκεται η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία υπό την ηγεσία της Λάουρα Κοβέσι.
Από τον εκσυγχρονισμό στα σκάνδαλα
Η εγκατάσταση «έξυπνων» υδρομέτρων εντάχθηκε σε ευρωπαϊκά προγράμματα ψηφιοποίησης και πράσινης μετάβασης, με στόχο τη μείωση των διαρροών και την καλύτερη παρακολούθηση της κατανάλωσης. Στην πράξη, όμως, πολλά από τα έργα αυτά συνοδεύτηκαν από προϋπολογισμούς που προκαλούν εύλογα ερωτήματα.
Σε δεκάδες περιπτώσεις, δήμοι φέρονται να αγόρασαν υδρόμετρα σε τιμές πολλαπλάσιες της εμπορικής τους αξίας. «Ρολόγια» που στην ελεύθερη αγορά κοστίζουν 25 έως 40 ευρώ, εμφανίστηκαν σε συμβάσεις με τιμές που ξεπερνούσαν τα 200 ή και τα 300 ευρώ ανά τεμάχιο, λες και ήταν …Rolex!
Το φαινόμενο δεν ήταν μεμονωμένο. Επαναλαμβανόταν με παρόμοια χαρακτηριστικά σε διαφορετικές περιοχές, με παρόμοιες τεχνικές προδιαγραφές και ίδιους ή συγγενείς προμηθευτές.
Για μία ακόμη φορά στην Λάουρα Κοβέσι
Όταν τα πρώτα στοιχεία έφτασαν στις Βρυξέλλες, η υπόθεση πέρασε στα χέρια της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας. Η Λάουρα Κοβέσι δεν άργησε να δώσει σαφές στίγμα για την συγκεκριμένη περίπτωση. Οι έρευνες επικεντρώνονται στη χρήση κονδυλίων του ΕΣΠΑ και άλλων ευρωπαϊκών προγραμμάτων, με βασικό ερώτημα αν υπήρξε οργανωμένο σχέδιο υπερτιμολόγησης και συνεννόησης μεταξύ εταιρειών και δημοτικών στελεχών.
Σύμφωνα με πληροφορίες, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία εξετάζει:
- Την πιθανή ύπαρξη καρτέλ προμηθευτών
- Τις φωτογραφικές προδιαγραφές στους διαγωνισμούς
- Τις απευθείας αναθέσεις χωρίς επαρκή αιτιολόγηση
- Την τεχνητή διόγκωση τεχνικών απαιτήσεων
Για την Λάουρα Κοβέσι, το ζήτημα δεν αφορά μόνο την Ελλάδα. Αποτελεί δοκιμασία για την αξιοπιστία της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη διαχείριση των πόρων της.
Δημοφιλή παντού τα «Υδρόμετρα-Rolex»!
Σύμφωνα με στοιχεία που έχει στην διάθεσή τους τόσο ictplus.gr όσο και το περιοδικό μας Smart Cities, μεσαίου μεγέθους δήμος της ηπειρωτικής Ελλάδας, σε έργο προϋπολογισμού άνω των 2 εκατομμυρίων ευρώ προέβλεπε την εγκατάσταση πάνω από 3.000 υδρομέτρων με το κόστος ανά μονάδα να ξεπερνά τα 220 ευρώ, χωρίς να τεκμηριώνεται με σαφή τρόπο η διαφορά από αντίστοιχα προϊόντα της αγοράς. Μιλάμε για διαφορά άνω των 400 χιλιάδων εύρω και μόνο σε ένα μεσαίο περιφερειακό δήμο. Σε άλλη περίπτωση, ΔΕΥΑ νησιωτικού δήμου αγόρασε συστήματα τηλεμετρίας με κόστος σχεδόν διπλάσιο από όμορα έργα σε άλλες περιοχές, με παρόμοια χαρακτηριστικά και ανάγκες.
Σε μεγάλο δήμο στον νόμο Κιλκίς σε τυπικό έλεγχο, η Ειδική Υπηρεσία Προγραμμάτων Περιβάλλον και Κλιματική Αλλαγή φέρεται να έχει ολοκληρώσει έλεγχο στην ΔΕΥΑ Κιλκίς για το έργο ψηφιακών υδρομέτρων, όπου ζητείται δημοσιονομική διόρθωση 25 % (!) επί του συνολικού προϋπολογισμού των 24 εκατ. €, δηλαδή περίπου 5 εκατ. € προς επιστροφή. Το πόρισμα δεν είναι ακόμη οριστικό, αλλά δείχνει ότι οι αρχές είναι έτοιμες να ασκήσουν πίεση για μέτρα και κυρώσεις.
Στον νομό Τρικάλων σε «Μετέωρο» δήμο, όπως αναφέρθηκε σε τοπικό δημοσίευμα, οι τιμές στα ψηφιακά υδρόμετρα που εμφανίζονται στις συμβάσεις ήταν 250 με 300 € ανά τεμάχιο, ενώ η μέση εμπορική τιμή στην αγορά δεν ξεπερνά τα 30 με 35 €, δηλαδή πάνω από 8 φορές υψηλότερη τιμολόγηση από την πραγματική αγορά.
Σε ΔΕΥΑ «μαστιχωτού» νησιού έχει καταγραφεί εμπλοκή στην υπόθεση, με αναφορές ότι η επιχείρηση ύδρευσης και αποχέτευσης του νησιού περιλαμβάνεται στον φάκελο που έχει ανοίξει η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία για πιθανή κατασπατάληση κοινοτικών πόρων μέσω υπερτιμολογημένων προμηθειών ψηφιακών υδρομέτρων.
Σε χαρακτηριστική περίπτωση σούπερ υπερτιμολόγησης ένας (!) ασύρματος αισθητήρας καταγραφής και μετάδοσης δεδομένων μετρητών «έπιασε» τιμή 165 €, χωρίς να υπάρχουν σαφή στοιχεία για το κόστος αγοράς και παραλαβής του στον φάκελο της σύμβασης. Μία απλή αναζήτηση δείχνει ότι η τιμή μονάδας του ακριβότερου αισθητήρα δεν ξεπερνά τα 25 € (!).
Στο στόχαστρο της Λάουρα Κοβέσι βρίσκονται τουλάχιστον 55 έργα του ΕΣΠΑ με συνολικό προϋπολογισμό ως 500 εκατ. €, με μέσο κόστος περίπου 9 εκατ. € το κάθε ένα. Σε αρκετά από αυτά πιθανολογείται από τα πρώτα οικονομικά ευρήματα ότι υπάρχουν «υδρόμετρα-Role», που αγοράζονταν σε τιμές έως και 700 % (!) πάνω από την τιμή αγοράς, σύμφωνα με μάρτυρες που εμπλέκονται στις έρευνες.
Η Εθνική Αρχή Διαφάνειας (ΕΑΔ), η Επιτροπή Ανταγωνισμού και η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία αξιολογούν καταθέσεις, στοιχεία και καταγγελίες, ενώ έχουν πραγματοποιηθεί απροειδοποίητοι έλεγχοι (dawn raids) σε εταιρείες που προμηθεύουν συστήματα ψηφιακών υδρομέτρων, σύμφωνα με ανακοίνωση της Επιτροπής Ανταγωνισμού. Από άλλες πρώιμες έρευνες έχουν αποκαλυφθεί παραποιημένα πιστοποιητικά, αλλαγές συμβάσεων χωρίς δικαιοδοσία, και πληρωμές για μη παραδοθέντα εξαρτήματα, δείχνοντας στοιχεία «σοβαρού κακού χειρισμού» ή «ενδεχόμενης απάτης» με κοινό παρονομαστής ίδιες εταιρείες, παρόμοιες προσφορές και φυσικά ελάχιστος ανταγωνισμός.
Στελέχη ΟΤΑ: «Όλα ήταν στημένα από την αρχή»
Σύμφωνα με μαρτυρίες εκλεγμένων αυτοδιοικητικών και στελεχών ΟΤΑ, πολλά εκ των οποίων έχουν ήδη καταθέσει ανώνυμα στις ελεγκτικές αρχές μιλούν για «έργα με προαποφασισμένο νικητή». Αναφέρουν πως «Οι τεχνικές προδιαγραφές ήταν κομμένες και ραμμένες στα μέτρα συγκεκριμένων προμηθευτών. Ήξερες από την αρχή ποιος θα πάρει τη δουλειά» κατάθεσε χαρακτηριστικά πρώην υπάλληλος περιφερειακής Δημοτικής Επιχείρησης Ύδρευσης. Άλλοι κάνουν λόγο για πολιτικές πιέσεις και για διαγωνισμούς που «έτρεχαν» ασυνήθιστα γρήγορα, χωρίς ουσιαστικό έλεγχο.
Το σκάνδαλο δεν αφορά μόνο αριθμούς, σε ισολογισμούς δήμων και δημοτικών επιχειρήσεων, σε έωλες μελέτες και διαδικασίες. Το κόστος μετακυλίεται στους δημότες, μέσω των τελών στους λογαριασμούς ύδρευσης. Αυξήσεις στα τιμολόγια νερού, περικοπές σε κοινωνικές παροχές και καθυστερήσεις σε άλλα έργα υποδομής είναι οι άμεσες συνέπειες της υπερχρέωσης. Σε αρκετούς δήμους, τα συστήματα που αγοράστηκαν, δεν λειτουργούν πλήρως ή παρουσιάζουν τεχνικά προβλήματα, αφήνοντας τους δημότες να πληρώνουν για εξοπλισμό που δεν αξιοποιείται.
Σιγή και σιωπή παντού
Παρά τη σοβαρότητα των υποθέσεων, πολλές από τις οποίες «γραφούν» πάνω από τριετία, οι πολιτικές αντιδράσεις παραμένουν χαλαρές. Ελάχιστοι είναι οι αιρετοί που έχουν δείξει ενδιαφέρον ή έχουν αναλάβει ευθύνη, ενώ σε πολλές περιπτώσεις η στάση των δημοτικών αρχών είναι αμυντική. «Όλα έγιναν νόμιμα», είναι η συνηθέστερη απάντηση, χωρίς όμως να απαντώνται τα κρίσιμα ερωτήματα για τις τιμές και τις διαδικασίες.
Η Λάουρα Κοβέσι έχει δείξει ότι δεν διστάζει να ψάξει και να φτάσει ακόμη και σε διώξεις, χωρίς να υπολογίζει ποιοί τελικά είναι πίσω από αυτά τα …Rolex! Στην υπόθεση των ψηφιακών υδρομέτρων, το διακύβευμα των υπεχρεώσεων είναι μεγάλο: Σίγουρα αγγίζει το δισ. ευρώ με ορατές επιστροφές κονδυλίων, βαριά πρόστιμα, ποινικές ευθύνες και σίγουρα επιβάρυνση του κρατικού προϋπολογισμού.
Τώρα αν αυτή η υπόθεση θα οδηγήσει σε πραγματική κάθαρση ή θα προστεθεί στον κατάλογο των «χαμένων ευκαιριών» για διαφάνεια, μένει να φανεί. Το μόνο βέβαιο είναι ότι, αυτή τη φορά, ο φάκελος βρίσκεται στα χέρια της ευρωπαίας εισαγγελέως που έχει αποδείξει πως δεν συμβιβάζεται. Και αυτό για πολλούς είναι το πρώτο πραγματικό σημάδι ότι τα «χρυσά υδρόμετρα», ίσως επιτέλους οι «χρυσοχόοι» πληρώσουν το πραγματικό τίμημα.
Οψόμεθα.
